कमी पावसातही भरघोस उत्पादन देणारे मूग वाण 2026 | खरीप हंगामासाठी सर्वोत्तम सुधारित जाती

यंदाच्या खरीप हंगामात महाराष्ट्रातील अनेक भागांमध्ये सरासरीपेक्षा कमी पावसाचा अंदाज व्यक्त करण्यात येत आहे. अशा परिस्थितीत शेतकऱ्यांसमोर योग्य पीक निवडण्याचे मोठे आव्हान असते. कमी कालावधीत येणारी, कमी पाण्यात तग धरणारी आणि चांगले उत्पादन देणारी कडधान्य पिके निवडणे फायदेशीर ठरू शकते. त्यामध्ये मूग हे पीक सर्वात महत्त्वाचे मानले जाते.

राहुरी येथील कडधान्य सुधार प्रकल्पातील तज्ज्ञांनी कमी पावसाच्या परिस्थितीतही चांगले उत्पादन देणाऱ्या मूगाच्या काही सुधारित वाणांची शिफारस केली आहे. योग्य वाणांची निवड केल्यास शेतकरी उत्पादनाचा धोका कमी करून अधिक नफा मिळवू शकतात.

कमी पावसात मूग लागवड का फायदेशीर?

मूग हे अल्प कालावधीत येणारे कडधान्य पीक आहे. साधारणपणे 60 ते 75 दिवसांत हे पीक तयार होते. कमी पाण्याची गरज, कमी उत्पादन खर्च आणि बाजारात चांगली मागणी यामुळे मूग लागवड शेतकऱ्यांसाठी फायदेशीर ठरते.

मूग पिकाचे आणखी एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे हे पीक जमिनीतील नत्राचे प्रमाण वाढवण्यास मदत करते. त्यामुळे पुढील पिकांसाठी जमिनीची सुपीकता सुधारते.

कमी पावसासाठी शिफारस केलेले मूगाचे सुधारित वाण

1. फुले सुवर्ण

फुले सुवर्ण हा वाण पश्चिम महाराष्ट्रासाठी विशेष शिफारस करण्यात आला आहे. हा वाण 62 ते 74 दिवसांत पक्व होतो. उशिरा पेरणीसाठी हा वाण योग्य असून भुरी रोग आणि पिवळा विषाणू रोगास मध्यम प्रतिकारक्षम आहे.

उत्पादन क्षमता: 10 ते 12 क्विंटल प्रति हेक्टर

2. फुले चेतक

फुले चेतक हा महाराष्ट्रातील सर्व भागांसाठी उपयुक्त वाण मानला जातो. यामध्ये टपोरे हिरवे दाणे आणि लांब शेंगा तयार होतात. भुरी रोगास चांगली प्रतिकारक्षमता असल्याने हा वाण लोकप्रिय ठरत आहे.

उत्पादन क्षमता: 12 ते 15 क्विंटल प्रति हेक्टर

3. उत्कर्ष (KM-11-584)

उत्कर्ष वाण कमी कालावधीत पक्व होतो. या वाणाच्या शेंगा लांब असून दाणे आकर्षक आणि वजनदार असतात.

उत्पादन क्षमता: 12 ते 15 क्विंटल प्रति हेक्टर

4. बी.एम.-2003-2201

हा वाण भुरी रोगास प्रतिकारक्षम असून कमी पावसाच्या भागांसाठी योग्य ठरतो. शेतकऱ्यांना स्थिर उत्पादन देण्याची क्षमता या वाणामध्ये आहे.

उत्पादन क्षमता: 12 ते 14 क्विंटल प्रति हेक्टर

5. पी.के.व्ही. एके.एम.-4

या वाणाचे विशेष वैशिष्ट्य म्हणजे सर्व शेंगा जवळपास एकाच वेळी पक्व होतात. त्यामुळे काढणी सुलभ होते आणि मजुरी खर्च कमी होतो.

उत्पादन क्षमता: 12 ते 15 क्विंटल प्रति हेक्टर

6. पी.के.व्ही. ग्रीन गोल्ड

विदर्भातील शेतकऱ्यांसाठी हा वाण विशेष उपयुक्त आहे. भुरी रोगावरील प्रतिकारक्षमता आणि कमी पाण्यात तग धरण्याची क्षमता यामुळे हा वाण लोकप्रिय ठरत आहे.

उत्पादन क्षमता: 10 ते 11 क्विंटल प्रति हेक्टर

मूग लागवडीसाठी महत्त्वाच्या सूचना

• पेरणीपूर्वी बियाणे प्रक्रिया करावी.
• जमिनीचा निचरा चांगला होईल याची काळजी घ्यावी.
• पावसाच्या उपलब्धतेनुसार पेरणीचे नियोजन करावे.
• रोग व किडींचे वेळेवर निरीक्षण करावे.
• शिफारशीनुसार खत व्यवस्थापन करावे.

कमी पावसाच्या परिस्थितीत शेतकऱ्यांनी योग्य मूग वाणांची निवड केल्यास उत्पादनाचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी होऊ शकतो. फुले चेतक, फुले सुवर्ण, उत्कर्ष, पी.के.व्ही. ग्रीन गोल्ड यांसारखे सुधारित वाण कमी कालावधीत चांगले उत्पादन देतात. खरीप 2026 मध्ये हवामानातील अनिश्चितता लक्षात घेता मूग लागवड हा शेतकऱ्यांसाठी एक सुरक्षित आणि फायदेशीर पर्याय ठरू शकतो.

अधिक उत्पादन आणि चांगल्या नफ्यासाठी आपल्या परिसरातील कृषी तज्ज्ञांचा सल्ला घेऊन योग्य वाणाची निवड करणे अत्यंत आवश्यक आहे.