दुष्काळी परिस्थितीत मोहरीची लागवड कशी करावी? कमी पाण्यात येणाऱ्या पिकाची माहिती

 दुष्काळी परिस्थितीत मोहरी हे कमी पाण्यात आणि तुलनेने कमी खर्चात घेता येणारे पीक म्हणून सुचवले आहे. बाजरी, ज्वारी, हरभरा आणि जवस यांच्यासोबत मोहरीचाही कोरडवाहू शेतीसाठी विचार करता येतो. व्हिडिओमध्ये मोहरीचे वाण, खत व्यवस्थापन आणि लागवडीविषयी माहिती देण्याचा उल्लेख आहे. खाली त्यावर आधारित ब्लॉग दिला आहे.

 दुष्काळी परिस्थितीत मोहरीची लागवड ठरू शकते फायदेशीर; जाणून घ्या महत्त्वाच्या गोष्टी

महाराष्ट्रातील अनेक भागांमध्ये पावसाचे अनियमित प्रमाण, कमी ओलावा आणि पाण्याची कमतरता यामुळे रब्बी हंगामातील पीक निवडताना शेतकऱ्यांना विचार करावा लागतो. अशा परिस्थितीत बाजरी, ज्वारी, हरभरा, जवस आणि मोहरी यांसारख्या कोरडवाहू पिकांचा पर्याय विचारात घेता येतो.

कमी पाण्यात येणारे पीक म्हणून मोहरीचा विचार

मोहरी हे तेलबिया वर्गातील पीक असून त्याच्या बियांपासून खाद्यतेल मिळते. कमी पाण्यात आणि तुलनेने कमी खर्चात येणारे पीक म्हणून मोहरीचा उल्लेख केला जातो. त्यामुळे ज्या भागांमध्ये सिंचनाची मर्यादा आहे, तेथील शेतकरी मोहरीच्या लागवडीचा विचार करू शकतात.

मात्र कमी पाण्यात येते याचा अर्थ पिकाला पाण्याची गरजच नसते असा नाही. पेरणीच्या वेळी जमिनीत पुरेसा ओलावा असणे आणि पिकाच्या महत्त्वाच्या वाढीच्या टप्प्यांवर पाण्याची उपलब्धता असणे आवश्यक आहे.

योग्य वाणाची निवड महत्त्वाची

मोहरीच्या लागवडीसाठी वाण निवडताना स्थानिक हवामान, जमिनीचा प्रकार, उपलब्ध ओलावा आणि पेरणीचा कालावधी लक्षात घेणे गरजेचे आहे. आपल्या भागात शिफारस केलेले आणि कमी पाण्याच्या परिस्थितीत योग्य कामगिरी देणारे वाण निवडावेत.

पेरणीपूर्वी कृषी विद्यापीठ, कृषी विज्ञान केंद्र किंवा स्थानिक कृषी विभागाकडून वाणाची माहिती घ्यावी. केवळ उत्पादनाच्या जाहिरातीवरून वाण निवडणे टाळावे.

जमिनीची तयारी आणि पेरणी

मोहरीच्या लागवडीसाठी शेतात पेरणीयोग्य भुसभुशीत जमीन असणे आवश्यक आहे. जमिनीतील ओलावा टिकून राहील अशा पद्धतीने मशागत करावी. पेरणी करताना बियाणे योग्य खोलीवर आणि एकसमान अंतरावर पडेल याची काळजी घ्यावी.

पेरणीची वेळ ही स्थानिक हवामान आणि संबंधित वाणाच्या शिफारशींनुसार ठरवावी. उशिरा पेरणी केल्यास तापमान आणि ओलाव्याचा परिणाम पिकाच्या वाढीवर होऊ शकतो.

खत व्यवस्थापन आणि पीक संरक्षण

मोहरीच्या पिकाला आवश्यक असलेली खतांची मात्रा जमिनीतील पोषक घटकांच्या उपलब्धतेनुसार ठरवावी. शक्य असल्यास माती परीक्षण करून खतांचा वापर करावा. अनावश्यक खतांचा वापर केल्याने खर्च वाढू शकतो.

मोहरीवर तुलनेने कमी कीड-रोगांचा प्रादुर्भाव होऊ शकतो, असा व्हिडिओमध्ये उल्लेख आहे. तरीही नियमित पीक निरीक्षण करणे महत्त्वाचे आहे. पानांवर डाग, कीड किंवा वाढ खुंटल्याची लक्षणे दिसल्यास कृषी तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

शेतकऱ्यांनी काय लक्षात ठेवावे?

दुष्काळी परिस्थितीत मोहरी हा पर्यायी पीक म्हणून विचारात घेता येतो. मात्र लागवडीपूर्वी पाण्याची उपलब्धता, स्थानिक बाजारपेठेतील मागणी, बियाण्याची गुणवत्ता आणि उत्पादन खर्च यांचा अभ्यास करावा. आपल्या जमिनीला आणि हवामानाला योग्य असलेले पीक निवडल्यास शेतीतील जोखीम कमी करण्यास मदत होऊ शकते.