शेततळ्यातील पाण्याचे बाष्पीभवन कसे कमी करावे? जाणून घ्या ५ प्रभावी उपाय

दुष्काळ, वाढते तापमान आणि पाणीटंचाई यामुळे शेतकऱ्यांसमोर सिंचनाचे मोठे आव्हान निर्माण होते. अनेक शेतकऱ्यांनी पावसाचे पाणी साठवण्यासाठी शेततळी तयार केली आहेत. मात्र, उन्हाळ्यात शेततळ्यातील पाण्याचे बाष्पीभवन वेगाने झाल्याने उपलब्ध पाणीसाठा कमी होतो. त्यामुळे शेततळ्यातील पाणी जास्त काळ टिकवून ठेवण्यासाठी योग्य व्यवस्थापन करणे आवश्यक आहे.

Agrowon च्या माहितीनुसार, काही सोप्या उपायांचा अवलंब करून शेततळ्यातील पाण्याचे बाष्पीभवन कमी करण्यास मदत होऊ शकते.

१. शेडनेट किंवा आच्छादनाचा वापर करा

शेततळ्याच्या पाण्यावर थेट सूर्यप्रकाश पडल्यामुळे बाष्पीभवन वाढू शकते. हे कमी करण्यासाठी शेततळ्यावर योग्य प्रकारचे शेडनेट बसवता येते. शेडनेट पाण्याच्या पृष्ठभागापासून सुरक्षित उंचीवर बसवावे, जेणेकरून पाण्याला स्पर्श होणार नाही आणि देखभाल करणे सोपे जाईल.

आच्छादनामुळे सूर्यप्रकाशाचा थेट संपर्क कमी होण्यास मदत होते. मात्र, वारा आणि पावसामुळे आच्छादनाचे नुकसान होणार नाही, याची काळजी घ्यावी.

२. शेततळ्याभोवती सजीव कुंपण तयार करा

उष्ण आणि कोरड्या वाऱ्यामुळेही पाण्याचे बाष्पीभवन वाढते. शेततळ्याच्या सभोवती योग्य अंतरावर स्थानिक हवामानाला अनुकूल झाडांचे सजीव कुंपण तयार केल्यास वाऱ्याचा वेग कमी करण्यास मदत होऊ शकते.

झाडांची निवड करताना त्यांची पाण्याची गरज, मुळांचा विस्तार आणि शेततळ्याच्या बांधावर होणारा परिणाम लक्षात घ्यावा. झाडे शेततळ्याच्या बांधाला नुकसान पोहोचवणार नाहीत, याची दक्षता घ्यावी.

३. शेततळ्याची रचना योग्य ठेवा

नवीन शेततळे तयार करताना त्याची खोली, लांबी, रुंदी आणि पाणीसाठवण क्षमता यांचे नियोजन करावे. समान पाणीसाठ्यासाठी पाण्याच्या संपर्कातील पृष्ठभाग कमी असल्यास बाष्पीभवन कमी होण्यास मदत होऊ शकते.

मात्र, शेततळ्याची रचना जमिनीचा प्रकार, पाणलोट क्षेत्र, सिंचनाची गरज आणि सुरक्षिततेचा विचार करून तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली ठरवावी.

४. पाण्यावरील रासायनिक थर वापरताना काळजी घ्या

काही विशिष्ट बाष्पीभवनरोधक पदार्थ पाण्याच्या पृष्ठभागावर पातळ थर तयार करून पाण्याचे नुकसान कमी करू शकतात. परंतु कोणतेही तेल किंवा रसायन शेततळ्यात स्वतःहून मिसळू नये. त्यामुळे पाण्याची गुणवत्ता, पिके, जलजीव आणि सिंचन यंत्रणेवर परिणाम होऊ शकतो.

अशा पदार्थांचा वापर करण्यापूर्वी कृषी तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा आणि शेतीसाठीच्या पाण्याच्या सुरक्षिततेची खात्री करावी.

५. ठिबक सिंचनातून पाण्याचा कार्यक्षम वापर करा

शेततळ्यातील पाणी वाचवण्याबरोबरच ते पिकांना कार्यक्षम पद्धतीने देणेही महत्त्वाचे आहे. ठिबक सिंचनामुळे पाणी थेट पिकांच्या मुळांच्या परिसरात देता येते. पिकाच्या गरजेनुसार सिंचन केल्यास अनावश्यक पाणी वापर टाळता येतो.

पिकांची संवेदनशील वाढीची अवस्था, जमिनीतील ओलावा आणि हवामान लक्षात घेऊन पाणी देण्याचे नियोजन करावे.

शेततळ्यातील पाण्याचे बाष्पीभवन कमी करण्यासाठी शेडनेट, सजीव कुंपण, योग्य रचना आणि कार्यक्षम सिंचन या उपायांचा विचार करता येतो. आपल्या शेतातील परिस्थितीनुसार योग्य उपाय निवडल्यास उपलब्ध पाणीसाठ्याचा अधिक चांगला वापर करता येऊ शकतो.

महत्त्वाची सूचना: शेततळ्याची रचना किंवा पाण्यावर वापरल्या जाणाऱ्या कोणत्याही पदार्थाबाबत निर्णय घेण्यापूर्वी कृषी विभाग किंवा जलव्यवस्थापन तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.