मुसळधार पावसामुळे पिकांचे मोठे नुकसान; अशा वेळी शेतकऱ्यांनी काय करावे?

महाराष्ट्रातील अनेक भागांत झालेल्या मुसळधार पावसामुळे शेतकऱ्यांच्या शेतातील पिकांचे मोठ्या प्रमाणात नुकसान झाले आहे. विशेषतः सोयाबीन, कापूस, ऊस, केळी आणि इतर खरीप पिकांना अतिवृष्टीचा मोठा फटका बसला आहे. काही ठिकाणी शेतात पाणी साचल्याने पिके पूर्णपणे वाहून गेली असून सुपीक मातीचा थरही वाहून गेल्याने शेतीची उत्पादकता कमी होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.

अतिवृष्टीचा सर्वाधिक फटका कोणत्या पिकांना?

सततच्या मुसळधार पावसामुळे अनेक शेतांमध्ये पाणी साचले. त्यामुळे पिकांच्या मुळांना ऑक्सिजनचा पुरवठा कमी झाला आणि पिके पिवळी पडू लागली. काही ठिकाणी जोरदार पाण्याच्या प्रवाहामुळे शेतातील मातीच वाहून गेली. याचा परिणाम पुढील पेरणीवरही होऊ शकतो. अहवालानुसार सोयाबीन, कापूस, ऊस आणि केळीच्या पिकांचे मोठे नुकसान झाले आहे.

शेतकऱ्यांचे आर्थिक नुकसान

अनेक शेतकऱ्यांनी पिकांसाठी मोठ्या प्रमाणावर बियाणे, खते, औषधे आणि मजुरीवर खर्च केला होता. मात्र अतिवृष्टीमुळे काही तासांतच संपूर्ण पीक नष्ट झाले. अनेक ठिकाणी कोट्यवधी रुपयांचे नुकसान झाल्याचे समोर आले आहे. यामुळे शेतकऱ्यांसमोर आर्थिक संकट उभे राहिले आहे.

अशा परिस्थितीत शेतकऱ्यांनी काय करावे?

पाऊस ओसरल्यानंतर शेतकऱ्यांनी खालील उपाय तातडीने करणे आवश्यक आहे.

• शेतात साचलेले पाणी शक्य तितक्या लवकर बाहेर काढावे.
• नुकसान झालेल्या पिकांची पाहणी करून कृषी अधिकाऱ्यांना माहिती द्यावी.
• पंचनामा करण्यासाठी स्थानिक महसूल व कृषी विभागाशी संपर्क साधावा.
• पीकविमा घेतला असल्यास आवश्यक कागदपत्रांसह त्वरित दावा दाखल करावा.
• रोग व बुरशीचा प्रादुर्भाव टाळण्यासाठी कृषी तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने योग्य उपाययोजना कराव्यात.
•  

पाऊसानंतर पिकांची काळजी का महत्त्वाची?

सततच्या पावसानंतर शेतात आर्द्रता वाढल्याने बुरशीजन्य रोग, मुळकुज, पाने पिवळी पडणे आणि कीड प्रादुर्भाव वाढण्याची शक्यता असते. ज्या पिकांनी अजून तग धरला आहे त्यांची योग्य काळजी घेतल्यास उत्पादनातील नुकसान काही प्रमाणात कमी करता येऊ शकते.

शासनाच्या मदतीसाठी सतर्क राहा

नैसर्गिक आपत्तीमुळे नुकसान झाल्यास शासनाकडून नुकसान भरपाई, पंचनामा आणि पीकविमा प्रक्रियेबाबत वेळोवेळी सूचना दिल्या जातात. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी कृषी विभाग, महसूल विभाग आणि स्थानिक प्रशासनाच्या सूचनांवर लक्ष ठेवावे.

अतिवृष्टी ही शेतीसाठी मोठे संकट ठरू शकते. मात्र वेळेत निचरा करणे, नुकसानाची नोंद करणे, पीकविमा दावा दाखल करणे आणि कृषी तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनानुसार व्यवस्थापन करणे यामुळे पुढील नुकसान कमी करता येते. बदलत्या हवामानाच्या पार्श्वभूमीवर शेतकऱ्यांनी हवामानाचा अंदाज, पीक व्यवस्थापन आणि विमा संरक्षण याकडे अधिक लक्ष देणे आवश्यक आहे.