मराठवाड्यात दुष्काळाची तीव्रता वाढली; काही जिल्ह्यांत १७९ दिवसांचा चारा, तर काही ठिकाणी फक्त ७६ दिवसांचा साठा

मराठवाड्यात यंदाच्या दुष्काळामुळे शेतीसोबतच पशुधनाच्या चारा-पाण्याचा प्रश्नही गंभीर बनत आहे. पावसाअभावी अनेक भागांतील पिकांचे नुकसान झाले असून, जलस्रोतांवरही त्याचा परिणाम दिसून येत आहे. अशा परिस्थितीत जनावरांसाठी उपलब्ध असलेल्या चाऱ्याच्या साठ्याची जिल्हानिहाय स्थिती महत्त्वाची ठरत आहे. २८ सप्टेंबर २०२६ रोजीच्या कृषी पंचनामा अहवालानुसार, मराठवाड्यात एकूण ३१ लाख २२ हजार २५६ मेट्रिक टन चारा उपलब्ध आहे. हा साठा जिल्ह्यानुसार सुमारे ७६ ते १७९ दिवस पुरेल, अशी नोंद करण्यात आली आहे. ABP Live Marathi

काही जिल्ह्यांत चारा साठा समाधानकारक

अहवालानुसार, धाराशिव जिल्ह्यात ४ लाख ३९ हजार ५२० मेट्रिक टन चारा उपलब्ध असून हा साठा सुमारे १७९ दिवस पुरेल. त्यानंतर छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यात ६ लाख ३ हजार ९२ मेट्रिक टन चारा उपलब्ध असून तो सुमारे १७५ दिवस पुरेल. नांदेडमध्ये तब्बल ८ लाख ४ हजार १६८ मेट्रिक टन चारा उपलब्ध असून हा साठा सुमारे १७४ दिवस पुरेल. 

हिंगोलीमध्ये २ लाख ४४ हजार ३६६ मेट्रिक टन चारा असून तो सुमारे १३८ दिवस पुरेल. लातूरमध्ये २ लाख ५३ हजार ४७७ मेट्रिक टन चारा उपलब्ध असून त्याचा साठा सुमारे ११० दिवसांसाठी पुरेसा असल्याचे अहवालात नमूद आहे.

जालन्यात चारा साठ्याचे मोठे आव्हान

जिल्हानिहाय आकडेवारीमध्ये जालना जिल्ह्याची स्थिती तुलनेने चिंताजनक दिसत आहे. येथे २ लाख ४९ हजार ९६ मेट्रिक टन चारा उपलब्ध असून तो केवळ ७६ दिवस पुरेल, अशी नोंद आहे.

परभणीत २ लाख २९ हजार १६३ मेट्रिक टन चारा असून तो सुमारे १०१ दिवस पुरेल. बीडमध्ये ३ लाख ३७ हजार ७५८ मेट्रिक टन चारा उपलब्ध असून हा साठा सुमारे ८७ दिवस पुरेल. 

३१ लाख टनांहून अधिक चारा उपलब्ध

मराठवाड्यातील एकूण उपलब्ध चारा ३१ लाख २२ हजार २५६ मेट्रिक टन असला, तरी जिल्ह्यांमध्ये त्याच्या उपलब्धतेच्या कालावधीत मोठी तफावत आहे. त्यामुळे दुष्काळाचा कालावधी वाढल्यास कमी साठा असलेल्या जिल्ह्यांसमोर जनावरांच्या चाऱ्याचे नियोजन करण्याचे आव्हान निर्माण होऊ शकते. 

पंचनाम्यांची प्रक्रिया किती पूर्ण?

दुष्काळ आणि पीक नुकसानीच्या पार्श्वभूमीवर मराठवाड्यात पंचनाम्यांची प्रक्रिया सुरू आहे. ३ ऑक्टोबर २०२६पर्यंत ३,५८६ बाधित गावांचे पंचनामे पूर्ण झाले असल्याचे अहवालात नमूद आहे. बाधित गावांची संख्या आणि पंचनाम्यांच्या टक्केवारीबाबत स्रोताच्या वेगवेगळ्या ओळींमध्ये ८,२३३ आणि ८,८२३ अशी विसंगती दिसते; मात्र ३,५८६ गावांचे पंचनामे पूर्ण झाल्याची संख्या स्पष्टपणे दिली आहे. 

जिल्हानिहाय पूर्ण झालेल्या पंचनाम्यांमध्ये बीड ५१२, परभणी ६०२, लातूर ५१०, जालना ५००, छत्रपती संभाजीनगर ४३५, धाराशिव ४२२, हिंगोली ३७९ आणि नांदेड २२६ गावांचा समावेश आहे. 

शेतकऱ्यांचे मदतीकडे लक्ष

पीक नुकसानीची अधिकृत नोंद आणि पुढील मदत किंवा नुकसानभरपाईच्या प्रक्रियेसाठी पंचनामे महत्त्वाचे ठरतात. त्यामुळे उर्वरित बाधित गावांमध्ये पंचनामे कधी पूर्ण होतात आणि त्यानंतर शेतकऱ्यांना प्रत्यक्ष मदत कधी मिळते, याकडे शेतकरी वर्गाचे लक्ष लागले आहे.

मराठवाड्यात दुष्काळामुळे पिकांसोबतच जनावरांच्या चारा-पाण्याचा प्रश्नही महत्त्वाचा बनला आहे. सध्या विभागात मोठ्या प्रमाणात चारा उपलब्ध असला तरी जालना येथे ७६ दिवसांचा तर धाराशिवमध्ये १७९ दिवसांचा साठा असल्याने जिल्हानिहाय परिस्थितीत मोठी तफावत आहे. पुढील काळात चारा व्यवस्थापन आणि पीक नुकसानीच्या पंचनाम्यांची प्रक्रिया या दोन्ही बाबी महत्त्वाच्या ठरणार आहेत.