महाराष्ट्रात ऑक्टोबरमध्ये उष्णता वाढणार? रब्बी पिकांवरही परिणाम होण्याची शक्यता

महाराष्ट्रातून मान्सूनची माघार सुरू झाल्यानंतर राज्यातील अनेक भागांमध्ये ‘ऑक्टोबर हीट’चा प्रभाव जाणवू लागला आहे. तापमानात वाढ होत असताना आगामी रब्बी हंगामाच्या दृष्टीने शेतकऱ्यांसमोर पाण्याचे नियोजन आणि जमिनीतील ओलावा टिकवण्याचे आव्हान निर्माण होऊ शकते. दिलेल्या लोकमतच्या वृत्ताच्या शीर्षकानुसार, यंदाचा ऑक्टोबर अधिक उष्ण राहण्याची शक्यता असून त्याचा परिणाम रब्बी पिकांवरही होऊ शकतो.

मान्सूनची माघार आणि वाढती उष्णता

ऑक्टोबरच्या सुरुवातीला मान्सून महाराष्ट्रातून माघारी सरकू लागला आहे. मान्सूनची माघार झाल्यानंतर आकाश निरभ्र राहणे आणि सूर्यप्रकाश वाढणे यामुळे दिवसाच्या तापमानात वाढ होणे सामान्यपणे दिसते. मात्र यंदा अनेक भागांमध्ये ही उष्णता अधिक जाणवत आहे.

अलीकडील हवामान अहवालांनुसार, ३ ऑक्टोबरला मुंबईत ३७.४ अंश सेल्सिअस कमाल तापमान नोंदले गेले होते. हे ऑक्टोबरमधील २०१३ नंतरचे सर्वाधिक तापमान असल्याचे वृत्त आहे. अकोल्यातही ३७.१ अंश सेल्सिअस तापमान नोंदवले गेले. 

रब्बी हंगामासाठी परिस्थिती का महत्त्वाची?

रब्बी हंगामातील अनेक पिकांची पेरणी ऑक्टोबर-नोव्हेंबरमध्ये केली जाते. त्यामुळे पेरणीपूर्वी जमिनीत पुरेसा ओलावा असणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरते. विशेषतः कोरडवाहू भागात खरीप हंगामातील पावसावर जमिनीतील ओलाव्याची उपलब्धता मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असते.

हवामान कोरडे राहिले आणि तापमान वाढले तर जमिनीच्या पृष्ठभागावरील ओलावा वेगाने कमी होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे रब्बी पिकांच्या उगवणीपासून सुरुवातीच्या वाढीपर्यंत पाण्याचे योग्य नियोजन आवश्यक ठरू शकते.

मराठवाड्यातील कृषी हवामान सल्ल्यानुसार ऑक्टोबरच्या सुरुवातीच्या काळात पाऊस सरासरीपेक्षा कमी राहण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली असून, उपलब्ध पाण्यानुसार रब्बी ज्वारी, करडई, सूर्यफूल आणि हरभरा यांची पेरणी करण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे. 

जमिनीतील ओलावा टिकवणे महत्त्वाचे

रब्बी पिकांसाठी उपलब्ध ओलावा जास्त काळ टिकवणे शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचे ठरणार आहे. कोळपणी, तण नियंत्रण आणि योग्य आच्छादनामुळे जमिनीतील पाण्याचे बाष्पीभवन कमी करण्यास मदत होऊ शकते. रब्बी पिकांमध्ये फुलोरा आणि दाणे भरण्याच्या अवस्थेत ओलावा विशेष महत्त्वाचा असतो.

शेतकऱ्यांनी काय लक्षात घ्यावे?

यंदाच्या हवामान परिस्थितीत रब्बी पेरणी करताना जमिनीतील प्रत्यक्ष ओलावा, पाण्याची उपलब्धता आणि स्थानिक कृषी हवामान सल्ला लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे. केवळ पावसाच्या अंदाजावर अवलंबून न राहता उपलब्ध संसाधनांनुसार पीक निवडणे योग्य ठरेल.

विशेषतः कोरडवाहू भागातील शेतकऱ्यांनी कमी पाण्यात येणाऱ्या पिकांचा विचार करावा. पेरणीची योग्य वेळ, दर्जेदार बियाणे आणि उपलब्ध ओलाव्यानुसार पीक नियोजन केल्यास बदलत्या हवामानाचा धोका कमी करण्यास मदत होऊ शकते.

ऑक्टोबरमध्ये वाढणारी उष्णता आणि मान्सूनची माघार यामुळे महाराष्ट्रातील रब्बी हंगामासाठी हवामानाचे महत्त्व आणखी वाढले आहे. तापमान वाढल्यास जमिनीतील ओलावा कमी होण्याचा धोका राहतो. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी पाण्याचे काटेकोर नियोजन, योग्य पीक निवड आणि स्थानिक कृषी हवामान सल्ल्याच्या आधारे रब्बी हंगामाचे नियोजन करणे गरजेचे आहे.