जुलैतील पावसाचा अंदाज लक्षात घेऊनच खरीप पेरणीचे नियोजन करा; शेतकऱ्यांसाठी तज्ज्ञांचा महत्त्वाचा सल्ला

यंदाच्या खरीप हंगामात राज्यातील अनेक भागांमध्ये जून महिन्यात अपेक्षित प्रमाणात पाऊस झाला नाही. त्यामुळे अनेक ठिकाणी खरीप पेरण्या रखडल्या असून शेतकरी अजूनही चांगल्या पावसाच्या प्रतीक्षेत आहेत. अशा परिस्थितीत जुलै महिन्यात होणाऱ्या पावसाचा अंदाज लक्षात घेऊनच खरीप पेरणीचे नियोजन करण्याचा सल्ला कृषी तज्ज्ञांनी दिला आहे. योग्य नियोजन केल्यास पिकांचे नुकसान टाळता येईल आणि उत्पादनातही वाढ होऊ शकते.

जूनमधील कमी पावसाचा खरीपावर परिणाम

राज्यात २० जूनपर्यंत अनेक भागांमध्ये अपेक्षित पर्जन्यमान झाले नाही. मान्सूनची वाटचाल काही दिवस संथ झाल्यामुळे अनेक जिल्ह्यांमध्ये पेरणीसाठी आवश्यक ओलावा निर्माण झाला नाही. त्यामुळे सोयाबीन, कापूस, तूर, मूग, उडीद यांसारख्या खरीप पिकांच्या पेरण्या अनेक ठिकाणी पुढे ढकलाव्या लागल्या.

जुलैतील पावसावर ठरणार खरीपाचे यश

कृषी तज्ज्ञांच्या मते खरीप हंगामाचे यश मोठ्या प्रमाणात जुलै महिन्यातील पावसावर अवलंबून असते. जर जुलैमध्ये नियमित आणि समाधानकारक पाऊस झाला, तर उशिरा पेरणी झालेल्या पिकांनाही चांगली वाढ मिळू शकते. मात्र पाऊस पुन्हा खंडित झाल्यास पिकांवर ताण येण्याची शक्यता आहे.

म्हणून शेतकऱ्यांनी हवामानाचा अंदाज नियमितपणे तपासूनच पेरणीचा निर्णय घ्यावा.

पेरणीपूर्वी कोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यावी?

खरीप हंगामात घाईघाईने पेरणी करण्याऐवजी खालील बाबी लक्षात ठेवाव्यात:

• शेतात पुरेसा ओलावा निर्माण झाल्यानंतरच पेरणी करावी.
• कमी कालावधीत येणाऱ्या आणि स्थानिक हवामानास अनुरूप वाणांची निवड करावी.
• प्रमाणित व उगवणक्षम बियाण्यांचा वापर करावा.
• पेरणीपूर्वी बियाण्यांवर आवश्यक बीजप्रक्रिया करावी.
• शेतात पाण्याचा निचरा आणि ओलावा संवर्धनाची व्यवस्था ठेवावी.

योग्य नियोजनामुळे कमी पावसातही पिकांची उगवण आणि वाढ चांगली राहू शकते.

पावसानुसार पीक निवड महत्त्वाची

ज्या भागात पाऊस उशिरा सुरू झाला आहे किंवा कमी होण्याची शक्यता आहे, त्या भागातील शेतकऱ्यांनी कमी कालावधीत तयार होणाऱ्या पिकांचा विचार करावा. तसेच आंतरपीक पद्धतीचा अवलंब केल्यास जोखीम कमी करता येते.

तूर, मूग, उडीद, बाजरी यांसारखी कमी पाण्यात येणारी पिके काही भागांमध्ये चांगला पर्याय ठरू शकतात. तर ज्या भागात पुरेसा पाऊस अपेक्षित आहे तेथे सोयाबीन, कापूस आणि मका यांची पेरणी योग्य नियोजनाने करता येईल.

मृदा व जलसंधारणालाही द्या प्राधान्य

फक्त पेरणी करून थांबणे पुरेसे नाही. पावसाचे पाणी शेतात जास्तीत जास्त साठवणे, मृदधूप रोखणे, शेततळी, चर आणि बांध मजबूत ठेवणे या उपायांमुळे पुढील काळात पिकांना आवश्यक ओलावा मिळण्यास मदत होते.

पावसाच्या प्रत्येक सरीचा योग्य उपयोग केल्यास दुष्काळी परिस्थितीतही पिकांचे नुकसान कमी करता येते.

हवामान अंदाजावर ठेवा लक्ष

आजच्या काळात हवामानातील बदल वेगाने होत असल्यामुळे शेतकऱ्यांनी दररोज हवामान विभागाचे अंदाज आणि कृषी सल्ले तपासणे आवश्यक आहे. पेरणी, खत व्यवस्थापन, फवारणी आणि सिंचन यांचे नियोजन हवामानानुसार केल्यास उत्पादन खर्च कमी होतो आणि उत्पन्न वाढण्यास मदत होते.

यंदाच्या खरीप हंगामात जुलै महिन्यातील पावसाची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची ठरणार आहे. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी घाईघाईने पेरणी न करता हवामानाचा अंदाज, जमिनीतील ओलावा आणि स्थानिक परिस्थिती लक्षात घेऊनच निर्णय घ्यावा. योग्य बियाण्यांची निवड, बीजप्रक्रिया, मृदा संवर्धन आणि पावसाच्या प्रत्येक थेंबाचा योग्य वापर केल्यास खरीप हंगाम यशस्वी होण्याची शक्यता अधिक आहे.