दुष्काळात जमिनीतील ओलावा टिकवण्यासाठी प्रेसमडचा वापर करा! जाणून घ्या प्रेसमड खताचे फायदे आणि उपयोग

महाराष्ट्रातील शेतीसमोर सध्या पाणीटंचाई, अनियमित पाऊस आणि वाढत्या तापमानाचे मोठे आव्हान आहे. कमी पावसामुळे जमिनीतील ओलावा लवकर कमी होतो आणि पिकांच्या वाढीवर त्याचा परिणाम होतो. अशा परिस्थितीत जमिनीची सुपीकता वाढवणे आणि पाणी धरून ठेवण्याची क्षमता सुधारणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. यासाठी सेंद्रिय खतांचा वापर फायदेशीर ठरू शकतो. त्यापैकी एक महत्त्वाचा पर्याय म्हणजे प्रेसमड (Pressmud).

अॅग्रोवनच्या माहितीनुसार, उसापासून साखर तयार करताना बाहेर पडणारा प्रेसमड हा एक उपपदार्थ असून त्याचा शेतीमध्ये सेंद्रिय खत म्हणून उपयोग करता येतो. दुष्काळी परिस्थितीत जमिनीतील ओलावा टिकवण्यासाठी प्रेसमड उपयुक्त ठरू शकतो.

प्रेसमड म्हणजे काय?

प्रेसमड हे साखर कारखान्यांमध्ये ऊस गाळप आणि साखर निर्मिती प्रक्रियेदरम्यान तयार होणारे सेंद्रिय अवशेष आहेत. साखर कारखान्यांमध्ये हा उपपदार्थ मोठ्या प्रमाणात उपलब्ध होतो.

प्रेसमडमध्ये सेंद्रिय पदार्थ आणि पिकांच्या वाढीसाठी आवश्यक काही पोषक घटक असतात. त्यामुळे योग्य प्रक्रिया करून त्याचा शेतीमध्ये सेंद्रिय खत म्हणून वापर केला जातो.

दुष्काळात प्रेसमडचा वापर का फायदेशीर?

दुष्काळी परिस्थितीत जमिनीतील ओलावा टिकवणे हे शेतकऱ्यांसमोरील सर्वात मोठे आव्हान असते. प्रेसमडमधील सेंद्रिय पदार्थ जमिनीची रचना सुधारण्यास मदत करतात.

प्रेसमडचा योग्य वापर केल्यास खालील फायदे मिळू शकतात.

1. जमिनीची पाणी धरून ठेवण्याची क्षमता वाढते: सेंद्रिय पदार्थांमुळे जमिनीतील ओलावा टिकून राहण्यास मदत होते.

    

2. जमिनीची सुपीकता सुधारते: सेंद्रिय घटकांमुळे जमिनीच्या आरोग्यात सुधारणा होण्यास मदत होते.

    

3. मातीची रचना सुधारते: जमिनीचा पोत सुधारण्यास आणि भुसभुशीतपणा वाढण्यास मदत होते.

    

4. सूक्ष्मजीवांची वाढ: सेंद्रिय पदार्थांमुळे जमिनीतील उपयुक्त सूक्ष्मजीवांसाठी पोषक वातावरण तयार होते.

    

5. सेंद्रिय खतांचा पर्याय: शेतीमध्ये सेंद्रिय पदार्थांचे प्रमाण वाढवण्यासाठी प्रेसमडचा वापर करता येतो.

    

प्रेसमड खताचा वापर कसा करावा?

प्रेसमडचा वापर करण्यापूर्वी त्याची गुणवत्ता आणि प्रक्रिया तपासणे महत्त्वाचे आहे.

• शक्यतो चांगल्या प्रकारे प्रक्रिया केलेले किंवा कुजवलेले प्रेसमड वापरावे.

• जमिनीच्या प्रकारानुसार आणि माती परीक्षणानुसार वापराचे प्रमाण ठरवावे.

• पेरणीपूर्वी जमिनीत प्रेसमड मिसळता येते.

• फळबागांमध्ये झाडांच्या मुळांच्या कार्यक्षेत्रातील जमिनीत योग्य पद्धतीने मिसळावे.

• वापरानंतर जमिनीतील ओलावा आणि पिकांची वाढ यांचे निरीक्षण करावे.

ताज्या प्रेसमडचा थेट वापर करण्याऐवजी त्याची गुणवत्ता तपासून योग्य प्रक्रिया केलेले खत वापरणे अधिक योग्य आहे.

कोणत्या पिकांसाठी प्रेसमड उपयुक्त?

प्रेसमडचा वापर योग्य गुणवत्ता आणि माती परीक्षणाच्या आधारे विविध पिकांमध्ये करता येऊ शकतो.

• ऊस

• कापूस

• सोयाबीन

• मका

• ज्वारी

• डाळिंब

• द्राक्ष

• केळी

• आंबा

• भाजीपाला पिके

विशेषतः सेंद्रिय पदार्थ कमी असलेल्या जमिनीमध्ये प्रेसमडचा वापर फायदेशीर ठरू शकतो.

प्रेसमड वापरताना कोणती काळजी घ्यावी?

प्रेसमड वापरण्यापूर्वी त्यातील पोषक घटक, क्षारांचे प्रमाण आणि गुणवत्ता तपासावी. अपूर्ण प्रक्रिया केलेले प्रेसमड वापरणे टाळावे. माती परीक्षण करून कृषी तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने योग्य प्रमाण निश्चित करावे. प्रेसमडमुळे रासायनिक खतांची गरज पूर्णपणे संपत नाही, त्यामुळे संतुलित खत व्यवस्थापन करणे आवश्यक आहे.

दुष्काळी परिस्थितीत जमिनीतील ओलावा टिकवणे आणि जमिनीचे आरोग्य सुधारणे यासाठी प्रेसमड हा एक उपयुक्त सेंद्रिय पर्याय ठरू शकतो. साखर कारखान्यांमध्ये उपलब्ध होणाऱ्या या उपपदार्थाचा योग्य प्रक्रिया करून शेतीमध्ये वापर केल्यास जमिनीतील सेंद्रिय पदार्थ वाढवण्यास मदत होऊ शकते. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी माती परीक्षण आणि कृषी तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनानुसार प्रेसमडचा वापर करून जमिनीचे आरोग्य सुधारण्यावर भर द्यावा.