सोयाबीन पिकावर वाढता कीड व रोगांचा प्रादुर्भाव; वेळीच करा नियंत्रण, अन्यथा उत्पादनात मोठी घट

महाराष्ट्रात यंदाच्या खरीप हंगामात अनेक भागांत सततचा पाऊस, ढगाळ वातावरण आणि शेतात साचलेले पाणी यामुळे सोयाबीन पिकावर विविध किडी आणि रोगांचा प्रादुर्भाव वाढण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. कृषी तज्ज्ञांच्या मते, या काळात पिकाची नियमित पाहणी करून सुरुवातीच्या अवस्थेतच योग्य उपाययोजना केल्यास मोठे नुकसान टाळता येऊ शकते. विशेषतः पिवळा मोझॅक, शेंग करपा, रायझोक्टोनिया एरियल ब्लाइट, चारकोल रॉट यांसारखे बुरशीजन्य रोग तसेच खोडमाशी, पाने खाणाऱ्या अळ्या आणि इतर किडींचा प्रादुर्भाव वाढण्याचा धोका असतो.

कोणत्या परिस्थितीत रोगांचा धोका वाढतो?

सततचा पाऊस, ढगाळ वातावरण आणि शेतात पाणी साचून राहिल्यास सोयाबीनच्या मुळांना पुरेसा ऑक्सिजन मिळत नाही. त्यामुळे झाडांची वाढ मंदावते आणि रोगांचा प्रसार वेगाने होतो. अधिक आर्द्रता असल्यास बुरशीजन्य रोगांचा संसर्ग झपाट्याने वाढतो. त्यामुळे शेतात अतिरिक्त पाणी साचू देऊ नये आणि त्वरित निचऱ्याची व्यवस्था करणे अत्यंत आवश्यक आहे.

सोयाबीनवरील प्रमुख रोग

१. पिवळा मोझॅक रोग

या रोगामध्ये पानांवर पिवळ्या रंगाचे ठिपके किंवा जाळीसारखी लक्षणे दिसतात. रोगाचा प्रादुर्भाव वाढल्यास झाडांची वाढ खुंटते आणि उत्पादनात मोठी घट होते. हा रोग प्रामुख्याने रसशोषक किडींमुळे पसरतो.

२. रायझोक्टोनिया एरियल ब्लाइट

या रोगात सुरुवातीला पानांवर तपकिरी किंवा लालसर डाग दिसतात. नंतर पाने वाळून गळू लागतात आणि रोग देठ व शेंगांपर्यंत पोहोचतो. दमट वातावरणात हा रोग वेगाने पसरतो.

३. शेंग करपा आणि इतर बुरशीजन्य रोग

ढगाळ वातावरणामुळे शेंगा, देठ आणि पानांवर करड्या किंवा तपकिरी रंगाचे डाग दिसू लागतात. वेळेत नियंत्रण न केल्यास शेंगांचे नुकसान होऊन उत्पादन कमी होऊ शकते.

प्रमुख किडींचा प्रादुर्भाव

पावसाळ्यात खोडमाशी, पाने खाणाऱ्या अळ्या तसेच शंखी गोगलगायींचा प्रादुर्भाव वाढू शकतो. या किडी पानांचे नुकसान करून झाडांची वाढ कमी करतात. शेतात नियमित फेरफटका मारून सुरुवातीच्या अवस्थेतच किडींची ओळख करून नियंत्रण करणे आवश्यक आहे.

शेतकऱ्यांनी कोणती काळजी घ्यावी?

• शेतातील अतिरिक्त पाण्याचा त्वरित निचरा करावा.
• आठवड्यातून किमान दोन वेळा पिकाची पाहणी करावी.
• रोग किंवा किडीची सुरुवातीची लक्षणे दिसताच कृषी तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
• शिफारस केलेल्या नोंदणीकृत बुरशीनाशके किंवा कीटकनाशकांचा लेबलवरील सूचनांनुसार वापर करावा.
• दाट लागवड टाळावी आणि शेतात हवा खेळती राहील याची काळजी घ्यावी.
• हवामानाचा अंदाज पाहूनच फवारणीचे नियोजन करावे.
•  

उत्पादन वाढीसाठी नियमित निरीक्षण आवश्यक

अनेक वेळा शेतकरी रोग किंवा किडीचा प्रादुर्भाव उशिरा ओळखतात, त्यामुळे नियंत्रणाचा खर्च वाढतो आणि उत्पादनात मोठी घट होते. नियमित निरीक्षण, योग्य निचरा, संतुलित खत व्यवस्थापन आणि वेळेवर संरक्षणात्मक उपाय केल्यास सोयाबीन पीक निरोगी राहते आणि चांगले उत्पादन मिळण्यास मदत होते.

सध्याच्या हवामान परिस्थितीत सोयाबीन पिकावर रोग आणि किडींचा धोका वाढलेला आहे. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी निष्काळजीपणा न करता शेताची नियमित पाहणी करावी, अतिरिक्त पाण्याचा निचरा करावा आणि तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनानुसार योग्य नियंत्रण उपाययोजना कराव्यात. वेळेवर केलेले व्यवस्थापन हेच उत्पादन वाचवण्याचे सर्वात प्रभावी साधन ठरते.