दुष्काळात तूर पीक वाचवण्यासाठी करा ४ उपाय; फवारणी आणि पाणी व्यवस्थापनाची माहिती

महाराष्ट्रात तूर हे महत्त्वाचे कडधान्य पीक असून अनेक शेतकरी तुरीची लागवड आंतरपीक म्हणूनही करतात. मात्र, पावसाचा खंड, वाढते तापमान आणि जमिनीतील ओलावा कमी झाल्यामुळे तुरीची वाढ मंदावू शकते. फुलगळ वाढणे आणि शेंगांची संख्या कमी होणे यामुळे उत्पादनावर परिणाम होण्याची शक्यता असते. अशा परिस्थितीत जमिनीतील ओलावा टिकवणे, संरक्षित सिंचन आणि योग्य अन्नद्रव्य व्यवस्थापन याकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे.

१. जमिनीतील ओलावा टिकवण्यासाठी आच्छादन करा

दुष्काळी परिस्थितीत जमिनीतील ओलावा टिकवणे हा तूर पिकाच्या व्यवस्थापनातील महत्त्वाचा उपाय आहे. शेतात उपलब्ध असलेला काडीकचरा किंवा योग्य पीक-अवशेष जमिनीच्या पृष्ठभागावर पसरवल्यास सूर्यप्रकाशाचा थेट परिणाम कमी होतो आणि जमिनीतील ओलावा टिकवण्यास मदत मिळू शकते.

तसेच, अनावश्यक मशागत टाळावी. जमिनीची रचना आणि पिकाची अवस्था लक्षात घेऊनच आंतरमशागत करावी, जेणेकरून ओलाव्याचे नुकसान कमी करता येईल.

२. गरजेच्या अवस्थेत संरक्षित सिंचन करा

तुरीच्या पिकात फुलोरा आणि शेंगांमध्ये दाणे भरण्याच्या अवस्था पाण्याच्या कमतरतेबाबत संवेदनशील असतात. या काळात जमिनीत पुरेसा ओलावा नसल्यास उत्पादनावर परिणाम होऊ शकतो.

पाणी उपलब्ध असल्यास पिकाच्या गरजेनुसार संरक्षित सिंचनाचे नियोजन करावे. ठिबक किंवा तुषार सिंचनाच्या मदतीने उपलब्ध पाण्याचा कार्यक्षम वापर करता येतो. मात्र, जमिनीचा प्रकार आणि पिकाची स्थिती पाहूनच सिंचन करावे. 

३. अन्नद्रव्यांची फवारणी करताना योग्य नियोजन करा

दुष्काळामुळे तुरीची वाढ खुंटल्यास केवळ पाणीच नव्हे, तर अन्नद्रव्यांच्या उपलब्धतेकडेही लक्ष देणे गरजेचे आहे. पिकाची अवस्था आणि अन्नद्रव्यांची कमतरता लक्षात घेऊन कृषी तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने योग्य विद्राव्य खतांची फवारणी करता येते.

युरिया, डीएपी किंवा सूक्ष्म अन्नद्रव्यांचा वापर करताना उत्पादनाच्या लेबलवरील सूचना आणि स्थानिक कृषी शिफारशी तपासाव्यात. सर्व खते एकत्र मिसळणे टाळावे. फवारणीपूर्वी त्यांची सुसंगतता तपासणे महत्त्वाचे आहे. 

४. फवारणीची वेळ आणि पद्धत योग्य ठेवा

कडक उन्हात फवारणी केल्यास पिकावर ताण वाढू शकतो. त्यामुळे हवामान अनुकूल असताना सकाळी लवकर किंवा संध्याकाळी फवारणी करावी. वाऱ्याचा वेग जास्त असताना फवारणी टाळावी आणि योग्य संरक्षक साधने वापरावीत.

पिकावर लक्षणे दिसताच कोणतेही खत किंवा पीक संरक्षण उत्पादन वापरण्याऐवजी समस्येचे कारण ओळखावे. कीड, रोग किंवा अन्नद्रव्यांची कमतरता यानुसार उपाय वेगवेगळे असतात. गरज असल्यास कृषी अधिकारी किंवा कृषी विज्ञान केंद्राचा सल्ला घ्यावा.

दुष्काळात तूर पिकाचे योग्य व्यवस्थापन केल्यास पाण्याचा कार्यक्षम वापर करता येतो आणि पिकावरील ताण कमी करण्यास मदत मिळू शकते. जमिनीतील ओलावा जपणे, फुलोरा आणि शेंगा भरण्याच्या अवस्थेत सिंचनाचे नियोजन करणे तसेच संतुलित अन्नद्रव्य व्यवस्थापन करणे हे महत्त्वाचे उपाय आहेत.

महत्त्वाची सूचना: फवारणीचे प्रमाण आणि उत्पादनाची निवड पिकाची अवस्था, स्थानिक परिस्थिती आणि अधिकृत शिफारशींनुसार ठरवावी.