दुष्काळी परिस्थितीत हरभऱ्याची उशिरा पेरणी करायची? योग्य वाण आणि लागवड व्यवस्थापन जाणून घ्या

दुष्काळी परिस्थितीत हरभऱ्याची उशिरा पेरणी करायची? योग्य वाण आणि लागवड व्यवस्थापन जाणून घ्या
Avatar of Krushi Kranti Editorial Desk
लेखक: शेखर अप्पासाहेब भुजाडी

प्रकाशित:

दुष्काळी परिस्थितीत हरभऱ्याची उशिरा पेरणी करायची? योग्य वाण आणि लागवड व्यवस्थापन जाणून घ्या

यंदा पावसातील तूट आणि जमिनीतील कमी ओलावा यामुळे रब्बी हंगामात हरभरा पेरणीबाबत शेतकऱ्यांसमोर प्रश्न निर्माण झाले आहेत. अशा परिस्थितीत हरभरा लागवड करण्यापूर्वी जमिनीचा प्रकार, उपलब्ध पाणी आणि योग्य वाण यांचा विचार करणे महत्त्वाचे आहे. अग्रोवनच्या संबंधित व्हिडिओमध्येही दुष्काळी परिस्थितीत हरभऱ्याची उशिरा पेरणी, वाण निवड आणि पेरणीतील काळजी यावर भर देण्यात आला आहे.

 

दुष्काळी परिस्थितीत हरभऱ्याची उशिरा पेरणी करताना कोणती काळजी घ्यावी?

हरभरा हे रब्बी हंगामातील महत्त्वाचे कडधान्य पीक आहे. मात्र यंदा अनेक भागांत पावसाची तूट असल्याने जमिनीतील ओलावा कमी आहे. अशा परिस्थितीत केवळ पीक घेण्याच्या उद्देशाने पेरणी न करता उपलब्ध पाणी आणि जमिनीची क्षमता पाहून निर्णय घेणे गरजेचे आहे. विशेषतः हलक्या जमिनीत ओलावा कमी असल्यास हरभरा लागवड टाळण्याचा सल्ला दिला जातो. मध्यम ते भारी, पाणी धरून ठेवण्याची क्षमता असलेल्या जमिनीत लागवड अधिक योग्य ठरू शकते.

 

हरभऱ्याची कोणती वाणे निवडावीत?

दुष्काळी आणि उशिरा पेरणीच्या परिस्थितीत देशी हरभऱ्याला प्राधान्य देण्याचा सल्ला दिला जातो. काबुली हरभऱ्याच्या तुलनेत देशी हरभऱ्यात पाण्याचा ताण सहन करण्याची क्षमता अधिक असल्याचे नमूद केले आहे.

 

  • विजय: कोरडवाहू आणि बागायती अशा दोन्ही परिस्थितीत घेता येणारे वाण. उशिरा पेरणीत सरासरी उत्पादनक्षमता सुमारे १६ क्विंटल प्रति हेक्टर नमूद आहे.

     

  • दिग्विजय: कोरडवाहू क्षेत्रात ९० ते ९५ दिवसांत आणि बागायती क्षेत्रात ११० ते ११५ दिवसांत तयार होणारे वाण. मर रोगासाठी प्रतिकारक्षम असून उशिरा पेरणीत सरासरी उत्पादनक्षमता सुमारे २१ क्विंटल प्रति हेक्टर नमूद आहे.

     

  • फुले विक्रम: साधारण १०५ ते ११० दिवसांत तयार होणारे वाण. मर रोगासाठी प्रतिकारक्षम असून घाटे जमिनीपासून उंच लागतात. त्यामुळे यांत्रिक काढणीसाठीही उपयुक्त ठरू शकते.

ही उत्पादनक्षमता योग्य व्यवस्थापन आणि स्थानिक परिस्थितीनुसार बदलू शकते. त्यामुळे बियाणे खरेदीपूर्वी स्थानिक कृषी विद्यापीठ किंवा कृषी विभागाकडून आपल्या भागासाठी शिफारस तपासावी.

 

पेरणीपूर्वी जमिनीची आणि बियाण्याची तयारी

हरभरा पेरणीसाठी मध्यम ते भारी जमीन निवडावी. जमिनीत योग्य वाफसा असणे आवश्यक आहे. पेरणीपूर्वी बियाण्याची शिफारशीनुसार बीजप्रक्रिया करावी. संबंधित मार्गदर्शनानुसार ट्रायकोडर्मा ५ ग्रॅम प्रति किलो बियाणे आणि रायझोबियम जिवाणू संवर्धक २५० ग्रॅम प्रति १० किलो बियाणे या प्रमाणांचा उल्लेख आहे. पेरणीतील दोन ओळींमधील अंतर साधारण ३० सेंमी आणि दोन रोपांमधील अंतर १० सेंमी ठेवण्याची शिफारस दिली आहे.

 

उपलब्ध पाण्याचे नियोजन कसे करावे?

हरभरा पिकाला पाण्याची गरज तुलनेने कमी असली तरी फुलोरा आणि घाटे भरण्याच्या अवस्थेत ओलावा महत्त्वाचा असतो. पाणी मर्यादित असल्यास संपूर्ण क्षेत्रावर पेरणी करण्याऐवजी उपलब्ध पाण्यानुसार कमी क्षेत्र निवडणे अधिक योग्य ठरू शकते. ठिबक किंवा तुषार सिंचनामुळे पाण्याचा कार्यक्षम वापर करता येतो. पाटाने पाणी देण्याचा निर्णय पुरेसे पाणी उपलब्ध असल्यासच घ्यावा. सिंचनाचे नियोजन जमिनीतील ओलावा आणि पिकाच्या अवस्थेनुसार करावे.

 

आंतरपीक आणि पीक व्यवस्थापन

दुष्काळी परिस्थितीत हरभऱ्यासोबत मोहरी, करडई किंवा ज्वारी यांसारख्या पिकांचा आंतरपीक म्हणून विचार करता येतो. मात्र पीकपद्धतीची निवड स्थानिक कृषी शिफारशींनुसार करावी. पिकात नियमित निरीक्षण करून तण, कीड आणि रोगांचे व्यवस्थापन वेळेवर करणे आवश्यक आहे.

 

महत्त्वाचा सल्ला: जमिनीत पुरेसा ओलावा आणि सिंचनाची खात्री नसताना उशिरा हरभरा पेरणीचा धोका विचारात घ्या. योग्य वाण, जमिनीचा प्रकार आणि उपलब्ध पाण्याचे नियोजन यांचा एकत्रित विचार करूनच पेरणीचा निर्णय घ्या.

कृषि संबंधी नवीनतम समाचार और जानकारी के लिए 8999625494 नंबर अपने WhatsApp ग्रुप में जोड़ें।

शेयर करें