सिंचन यंत्रणा पुन्हा सुरू करण्यापूर्वी करा ही महत्त्वाची तपासणी; अन्यथा पिकांना बसू शकतो फटका!

शेतातील ठिबक सिंचन, तुषार सिंचन किंवा इतर सिंचन यंत्रणा काही काळ बंद ठेवल्यानंतर पुन्हा सुरू करताना विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे. अनेकदा पावसाळा, वीजपुरवठ्यातील अडचणी किंवा शेतीतील कामांमुळे सिंचन यंत्रणा बंद असते. मात्र, ती थेट सुरू केल्यास पाईपमध्ये साचलेली माती, गाळ, शेवाळ किंवा इतर कचऱ्यामुळे पाणीपुरवठ्यात अडथळे निर्माण होऊ शकतात. त्यामुळे सिंचन सुरू करण्यापूर्वी संपूर्ण यंत्रणेची तपासणी आणि देखभाल करणे गरजेचे आहे.

१. पंप आणि मोटरची तपासणी करा

सर्वप्रथम विहीर किंवा बोअरवेलमधील पंप, मोटर आणि विद्युत जोडण्यांची तपासणी करा. मोटरचे वायरिंग, स्टार्टर, केबल आणि इतर जोड व्यवस्थित आहेत का ते पाहा. पंपामध्ये गंज, गळती किंवा असामान्य आवाज येत असल्यास तज्ज्ञांकडून तपासणी करून घ्या. विद्युत उपकरणांची तपासणी करताना वीजपुरवठा बंद ठेवा आणि सुरक्षिततेचे नियम पाळा.

२. मुख्य पाईपलाईन स्वच्छ करा

सिंचन यंत्रणा बंद असताना मुख्य पाईपलाईनमध्ये माती, गाळ किंवा इतर कचरा जमा होऊ शकतो. त्यामुळे पाणी सुरू करण्यापूर्वी मुख्य पाईपलाईनमधील फ्लश व्हॉल्व्ह उघडून साचलेला गाळ बाहेर काढावा. पाणी स्वच्छ येईपर्यंत फ्लशिंग करणे फायदेशीर ठरते. यामुळे पुढील पाईपलाईनमध्ये कचरा जाण्याची शक्यता कमी होते.

३. फिल्टरची स्वच्छता करणे महत्त्वाचे

ठिबक आणि तुषार सिंचन यंत्रणेत फिल्टरची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची असते. फिल्टरमध्ये गाळ, वाळू, शेवाळ किंवा इतर कण अडकले असल्यास पाण्याचा प्रवाह कमी होतो. त्यामुळे फिल्टर उघडून त्यातील जाळी किंवा डिस्क स्वच्छ कराव्यात. फिल्टर खराब किंवा तुटलेला असल्यास योग्य प्रकारचा नवीन फिल्टर बसवावा.

४. ठिबक नळ्या आणि लॅटरल तपासा

शेतातील ठिबक नळ्या, लॅटरल आणि ड्रिपर यांची व्यवस्थित तपासणी करा. काही ठिकाणी नळ्या वाकलेल्या, दबलेल्या किंवा फुटलेल्या असू शकतात. तसेच ड्रिपरमध्ये अडथळा निर्माण झाल्यामुळे काही झाडांना कमी पाणी मिळू शकते. त्यामुळे संपूर्ण क्षेत्रात पाणी समान प्रमाणात पोहोचते का हे तपासा. बंद झालेले ड्रिपर स्वच्छ करा किंवा आवश्यक असल्यास बदलून घ्या.

५. व्हॉल्व्ह आणि जोडणी तपासा

मुख्य व्हॉल्व्ह, सब-मेन पाईपलाईनचे व्हॉल्व्ह, जोडणी आणि फिटिंग्ज यांची तपासणी करा. पाणी सुरू केल्यानंतर कुठे गळती होत आहे का, पाण्याचा दाब योग्य आहे का आणि सर्व विभागांमध्ये पाणी पोहोचत आहे का हे पाहा. खराब झालेल्या जोडण्या त्वरित दुरुस्त कराव्यात.

६. कमी दाबाने यंत्रणा सुरू करा

सर्व तपासणी पूर्ण झाल्यानंतर सुरुवातीला कमी दाबाने सिंचन यंत्रणा सुरू करा. पाण्याचा प्रवाह, दाब आणि गळती यांचे निरीक्षण करा. सर्व भाग व्यवस्थित कार्यरत असल्याची खात्री झाल्यानंतर आवश्यक दाबाने सिंचन सुरू करा.

सिंचन यंत्रणेची नियमित देखभाल का आवश्यक?

सिंचन यंत्रणेची वेळोवेळी स्वच्छता आणि देखभाल केल्यास पाण्याचा योग्य वापर होतो. पिकांच्या मुळांपर्यंत आवश्यक प्रमाणात पाणी पोहोचते. तसेच पाईपलाईनमधील अडथळे, पाण्याची गळती आणि अनावश्यक दुरुस्तीचा खर्च कमी करण्यास मदत होते.

७. पाण्याचा दाब आणि गळतीवर लक्ष ठेवा

सिंचन यंत्रणा सुरू केल्यानंतर शेताच्या सुरुवातीच्या आणि शेवटच्या भागात पाण्याचा दाब तपासा. काही ठिकाणी जास्त दाबामुळे पाईपलाईन किंवा जोडण्या खराब होऊ शकतात, तर कमी दाबामुळे पिकांना पुरेसे पाणी मिळत नाही. त्यामुळे दाब योग्य ठेवून आवश्यक त्या दुरुस्त्या कराव्यात.

ठिबक किंवा तुषार सिंचन संच अनेक महिने बंद असल्यास तो थेट सुरू करण्याऐवजी पंप, फिल्टर, पाईपलाईन, ड्रिपर आणि व्हॉल्व्ह यांची तपासणी करणे आवश्यक आहे. योग्य स्वच्छता आणि देखभाल केल्यामुळे पाण्याची बचत होते, पिकांना समान प्रमाणात पाणी मिळण्यास मदत होते आणि सिंचन यंत्रणेचे आयुष्य वाढू शकते.

शेतकरी बांधवांनो, सिंचन यंत्रणा सुरू करण्यापूर्वी तिची तपासणी करा आणि पाण्याचा प्रत्येक थेंब योग्य पद्धतीने वापरा.