महाराष्ट्रात ११ वर्षांतील सर्वात खराब मान्सून? राज्यात १९% पावसाची तूट, मराठवाड्यात ४०% कमी पाऊस

महाराष्ट्रातील २०२६ च्या मान्सून हंगामाबाबत चिंताजनक चित्र समोर आले आहे. राज्यात यंदाच्या पावसाळ्यात अपेक्षेच्या तुलनेत पावसाचे प्रमाण कमी राहिले असून, राज्यात सुमारे १९ टक्के पावसाची तूट नोंदवली गेली आहे. विशेषतः मराठवाड्यात परिस्थिती अधिक गंभीर असून, या विभागात पावसाचे प्रमाण सुमारे ४० टक्क्यांनी कमी राहिल्याचे वृत्त आहे. त्यामुळे खरीप हंगाम, पिकांची वाढ आणि आगामी रब्बी हंगामाच्या नियोजनाबाबत शेतकऱ्यांसमोर आव्हाने निर्माण झाली आहेत.

११ वर्षांतील खराब मान्सूनची चर्चा

यंदाच्या पावसाच्या स्थितीमुळे महाराष्ट्रातील मान्सूनबाबत गेल्या काही वर्षांच्या तुलनेत चिंता वाढली आहे. पावसाळ्याच्या महत्त्वाच्या कालावधीत अपेक्षित पाऊस न मिळाल्याने अनेक भागांमध्ये पावसाचे वितरण असमान राहिले. काही ठिकाणी जोरदार पाऊस झाला, तर काही भागांमध्ये पावसाच्या मोठ्या खंडांचा सामना करावा लागला.

पावसाची केवळ एकूण आकडेवारीच नव्हे, तर त्याचे वेळेवर आणि योग्य प्रमाणात वितरण शेतीसाठी महत्त्वाचे असते. पावसातील अनियमिततेचा परिणाम पिकांच्या वाढीवर आणि उत्पादनक्षमतेवर होऊ शकतो.

मराठवाड्यात सर्वाधिक चिंता

मराठवाड्यातील अनेक भाग शेतीसाठी पावसावर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून आहेत. यंदा या विभागात सुमारे ४० टक्के पावसाची तूट असल्याने परिस्थिती अधिक चिंताजनक बनली आहे.

पावसाचे प्रमाण कमी राहिल्यास जमिनीतील ओलावा कमी होणे, विहिरी व लहान जलस्रोतांमध्ये अपेक्षित पाणीसाठा न होणे आणि पिकांना आवश्यक त्या वेळी पाणी उपलब्ध न होणे अशा समस्या निर्माण होऊ शकतात.

खरीप पिकांवर परिणाम

मान्सूनच्या अनियमिततेचा परिणाम सोयाबीन, कापूस, तूर, मूग, उडीद, मका यांसारख्या खरीप पिकांवर होऊ शकतो. पिकांच्या वाढीच्या महत्त्वाच्या टप्प्यावर पावसाचा खंड पडल्यास उत्पादनावर परिणाम होण्याची शक्यता असते.

मात्र प्रत्येक जिल्ह्यातील परिस्थिती वेगळी असल्याने शेतकऱ्यांनी आपल्या भागातील प्रत्यक्ष पाऊस, जमिनीतील ओलावा आणि पिकांची अवस्था लक्षात घेऊन निर्णय घेणे आवश्यक आहे.

रब्बी हंगामासाठी पाण्याचे नियोजन महत्त्वाचे

आता शेतकऱ्यांसाठी आगामी रब्बी हंगामाचे नियोजन महत्त्वाचे ठरणार आहे. उपलब्ध पाणीसाठा लक्षात घेऊन पिकांची निवड, पेरणीची वेळ आणि सिंचनाचे नियोजन करणे गरजेचे आहे. कमी पाण्यात येणाऱ्या पिकांना प्राधान्य देणे आणि उपलब्ध पाण्याचा कार्यक्षम वापर करणे फायदेशीर ठरू शकते.

शेतकऱ्यांनी काय काळजी घ्यावी?

पिकांची सद्यस्थिती तपासून कृषी विभागाच्या स्थानिक सल्ल्यानुसार पुढील नियोजन करावे. जमिनीतील ओलावा टिकवण्यासाठी आंतरमशागत, सेंद्रिय पदार्थांचा वापर आणि योग्य जलव्यवस्थापन याकडे लक्ष देणे महत्त्वाचे आहे.

एकूणच, २०२६ च्या मान्सूनमध्ये महाराष्ट्रात १९% आणि मराठवाड्यात सुमारे ४०% पावसाची तूट ही शेतीसाठी महत्त्वाची बाब ठरत आहे. आगामी काळात उपलब्ध पाणीसाठा आणि स्थानिक हवामान परिस्थिती लक्षात घेऊन शेतकऱ्यांना पीक व सिंचनाचे नियोजन करावे लागणार आहे.