केंद्र सरकारने २५ पिकांचे १८४ नवीन वाण जाहीर केले | शेतकऱ्यांसाठी मोठा दिलासा

भारतामध्ये हवामान बदल, कीड-रोगांचा प्रादुर्भाव आणि उत्पादन खर्च वाढत असताना शेतकऱ्यांसाठी टिकाऊ व फायदेशीर शेती करणे हे मोठे आव्हान बनले आहे. अशा पार्श्वभूमीवर केंद्र सरकारने २५ प्रमुख पिकांचे एकूण १८४ नवीन सुधारित वाण जारी केले असून, हे वाण शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहेत.

हे सर्व वाण हवामान सहनशील, अधिक उत्पादन देणारे आणि कीड-रोग प्रतिरोधक असल्याने येत्या काळात भारतीय शेतीत मोठा बदल घडवू शकतात.

१८४ नवीन वाण : थोडक्यात माहिती

केंद्र सरकारकडून जाहीर करण्यात आलेले हे वाण विविध पिकांसाठी असून त्यांचा तपशील पुढीलप्रमाणे आहे :

•  एकूण वाण : १८४

•  पिकांची संख्या : २५

•  तृणधान्ये : १२२ वाण

  • यामध्ये सुमारे ६० भाताचे वाण

•  कडधान्ये : ६ वाण

•  तेलबिया : १३ वाण

•  चारा पिके : ११ वाण

•  ऊस : ६ वाण

•  कापूस : २४ वाण (यापैकी २२ बीटी कापूस)

•  ज्यूट व तंबाखू : प्रत्येकी १ वाण

ही विविधता पाहता देशातील जवळपास सर्व शेती विभागांना या निर्णयाचा फायदा होणार आहे.

नवीन वाणांची प्रमुख वैशिष्ट्ये

या नव्या वाणांची निवड केवळ उत्पादन वाढीसाठी नव्हे, तर टिकाऊ शेतीच्या दृष्टीने करण्यात आली आहे.

 हवामान सहनशीलता

• दुष्काळ, अतिवृष्टी, उष्णता व थंडी यांसारख्या बदलत्या हवामान परिस्थितीतही चांगले उत्पादन देण्याची क्षमता

 कीड व रोग प्रतिरोधक

• प्रमुख कीड व रोगांचा प्रादुर्भाव कमी

• कीटकनाशकांचा खर्च कमी होण्याची शक्यता

 उच्च उत्पादन क्षमता

• पारंपरिक वाणांच्या तुलनेत जास्त उत्पादन

• प्रति एकर उत्पन्नात वाढ

 सेंद्रिय व नैसर्गिक शेतीसाठी उपयुक्त

• कमी रासायनिक इनपुटमध्येही चांगले परिणाम

• सेंद्रिय शेती करणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी फायदेशीर

वाणांचा विकास : कोण सहभागी?

हे सर्व वाण खालील संस्थांच्या संयुक्त प्रयत्नातून विकसित करण्यात आले आहेत :

• भारतीय कृषी संशोधन परिषद (ICAR)

• राज्य व केंद्रीय कृषी विद्यापीठे

• खासगी बियाणे कंपन्या

हवामान बदल, क्षारपड जमीन, पाण्याची टंचाई, तसेच जैविक व अजैविक ताण लक्षात घेऊन या वाणांचे संशोधन करण्यात आले आहे.

शेतकऱ्यांना होणारे थेट फायदे

या निर्णयामुळे शेतकऱ्यांना अनेक पातळ्यांवर लाभ होणार आहे :

•  उत्पादनात वाढ → जास्त उत्पन्न

•  कीडनाशक व औषधांवरील खर्चात बचत

•  हवामान जोखमी कमी

•  नैसर्गिक शेतीला चालना

•  दीर्घकालीन शेती शाश्वत होण्यास मदत

कृषिमंत्र्यांनी स्पष्टपणे सांगितले आहे की, हे वाण शेतकऱ्यांपर्यंत जलद पोहोचवण्याचे निर्देश मंत्रालयाला देण्यात आले आहेत.

राष्ट्रीय पातळीवरील चित्र

भारतातील पीक वाण विकासाचा इतिहास पाहिला तर :

•  १९६९ पासून आतापर्यंत
  ➝ एकूण ७,२०५ पीक वाण राजपत्रात अधिसूचित

•  यापैकी ३,२३६ उच्च उत्पादनक्षम वाणांना मंजुरी
  ➝ नरेंद्र मोदी सरकारच्या कार्यकाळात

यावरून सरकारचा शेती संशोधन व शेतकरी उत्पन्न वाढीवर असलेला भर स्पष्ट दिसून येतो.