केळीचे दर कोसळले! शेतकऱ्यांना उत्पादनखर्चही निघेना

देशातील केळी उत्पादक शेतकऱ्यांसाठी सध्या चिंताजनक परिस्थिती निर्माण झाली आहे. अनेक प्रमुख बाजार समित्यांमध्ये केळीचे दर मोठ्या प्रमाणात घसरले असून प्रति क्विंटल भाव हजार रुपयांच्या आत आले आहेत. परिणामी शेतकऱ्यांना उत्पादनखर्चही निघणे कठीण झाले आहे.

 सध्याचे केळी बाजारभाव

सध्या विविध बाजार समित्यांमध्ये केळीचे दर खालीलप्रमाणे नोंदवले जात आहेत:

• ₹800 ते ₹1000 प्रति क्विंटल

• काही ठिकाणी यापेक्षाही कमी दर

हे दर मागील काही महिन्यांच्या तुलनेत खूपच कमी असून शेतकऱ्यांना मोठा आर्थिक फटका बसत आहे.

 दर घसरणीची मुख्य कारणे

 1. निर्यात ठप्प

आखाती देशांमध्ये सुरू असलेल्या युद्धस्थितीमुळे केळी व इतर फळांची निर्यात जवळपास बंद झाली आहे. त्यामुळे निर्यातीसाठी तयार केलेला मोठा माल देशांतर्गत बाजारात येऊ लागला आहे.

 2. आवक प्रचंड वाढली

निर्यात बंद झाल्यामुळे स्थानिक बाजारात केळीची आवक मोठ्या प्रमाणात वाढली आहे. परिणामी मागणीच्या तुलनेत पुरवठा जास्त झाल्याने दर घसरले.

 3. बाजारातील असमतोल

व्यापाऱ्यांकडे मोठा स्टॉक जमा झाल्याने नवीन मालाला मागणी कमी झाली आणि दर आणखी खाली आले.

 शेतकऱ्यांवर परिणाम

• उत्पादनखर्च (खते, मजुरी, पाणी) निघत नाही

• वाहतूक, कापणी, पॅकिंग खर्च वाढलेले

• कमिशन व इतर खर्च वजा केल्यानंतर हातात काहीच राहत नाही

• काही शेतकरी केळी बाजारात न नेता शेतातच सोडून देण्याचा विचार करत आहेत

शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचे उपाय

1. करारशेतीचा विचार करा

मार्केटवर अवलंबून राहण्याऐवजी आधीच खरेदीदारांशी दर निश्चित करणे फायदेशीर ठरते.

 2. प्रक्रिया उद्योगांशी संपर्क

केळीपासून चिप्स, वेफर्स, पावडर यांसारखे उत्पादन करणाऱ्या उद्योगांशी संपर्क वाढवा.

 3. टप्प्याटप्प्याने काढणी

एकाच वेळी संपूर्ण उत्पादन बाजारात आणण्याऐवजी टप्प्याटप्प्याने विक्री केल्यास दरात सुधारणा मिळू शकते.

 4. शेतकरी गट तयार करा

FPO किंवा गटाच्या माध्यमातून थेट मोठ्या बाजारात विक्री केल्यास दलाली कमी होऊ शकते.

सध्या केळी बाजारात दर मोठ्या प्रमाणात घसरले असून शेतकऱ्यांसाठी ही गंभीर परिस्थिती आहे. निर्यात ठप्प आणि वाढलेली आवक यामुळे बाजारावर ताण आला आहे. अशा परिस्थितीत पर्यायी बाजारपेठ, प्रक्रिया उद्योग आणि योग्य नियोजन यावर भर दिल्यास नुकसान कमी करता येऊ शकते.