उन्हाळ्यातील दुधीभोपळा लागवड | संपूर्ण मार्गदर्शक

उन्हाळी हंगामात दुधीभोपळा (Bottle Gourd) हे भाजीपाला पीक शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत फायदेशीर ठरते. योग्य जमीन निवड, खत व्यवस्थापन, पाणी व्यवस्थापन आणि कीड-रोग नियंत्रण केल्यास या पिकातून भरघोस उत्पादन मिळू शकते. बाजारात वर्षभर मागणी असल्यामुळे दुधीभोपळा लागवड ही शेतकऱ्यांसाठी चांगला उत्पन्नाचा पर्याय ठरते.

खाली उन्हाळ्यातील दुधीभोपळा लागवडीबाबत संपूर्ण मार्गदर्शक माहिती दिली आहे.

जमीन आणि शेणखत

दुधीभोपळा लागवडीसाठी मध्यम काळी तसेच पाण्याचा निचरा चांगला होणारी जमीन सर्वात योग्य मानली जाते. पाण्याचा निचरा योग्य नसल्यास मुळांची वाढ मंदावते आणि रोगांचा प्रादुर्भाव वाढण्याची शक्यता असते.

लागवडीपूर्वी जमिनीची खोल नांगरट करून दोन ते तीन कुळवाच्या पाळ्या द्याव्यात. शेवटच्या मशागतीवेळी प्रति हेक्टरी 15 ते 20 टन कुजलेले शेणखत जमिनीत मिसळावे. यामुळे जमिनीची सुपीकता वाढते आणि पिकाची वाढ जोमदार होते.

पेरणीची वेळ आणि बियाणे

उन्हाळी दुधीभोपळ्यासाठी जानेवारी ते मार्च हा पेरणीसाठी सर्वोत्तम कालावधी आहे. या काळात तापमान अनुकूल असल्यामुळे बियाण्यांची उगवण चांगली होते.

उन्हाळी हंगामासाठी ‘सम्राट’ ही सुधारित जात शिफारस केली जाते. ही जात उत्पादनक्षम असून फळांची गुणवत्ता देखील चांगली असते.

प्रति हेक्टरी सुमारे 2 ते 2.5 किलो बियाणे लागते.

लागवडीचे अंतर आणि पद्धत

दुधीभोपळ्याची लागवड प्रामुख्याने दोन पद्धतींनी केली जाते.

1) मंडप पद्धत

या पद्धतीत वेल वर वाढतो आणि फळे हवेत लटकतात, त्यामुळे फळांची गुणवत्ता सुधारते.

ओळीतील अंतर : 3 मीटर
झाडांतील अंतर : 1 मीटर

या पद्धतीत उत्पादन जास्त मिळते आणि फळे सरळ व आकर्षक दिसतात.

2) जमिनीवर वेल सोडून लागवड

ही पद्धत कमी खर्चाची असते.

लागवडीचे अंतर : 5 × 1 मीटर

खत व्यवस्थापन

दुधीभोपळा पिकासाठी संतुलित खत व्यवस्थापन आवश्यक असते.

लागवडीपूर्वी प्रति हेक्टरी खालील प्रमाणे खत द्यावे

नत्र (N) : 50 किलो
स्फुरद (P) : 50 किलो
पालाश (K) : 50 किलो

लागवडीनंतर

• 30 दिवसांनी नत्राचे 50 किलो

• 45 दिवसांनी नत्राचे 50 किलो

असे दोन हप्त्यांमध्ये द्यावे.

यामुळे झाडांची वाढ चांगली होते आणि फळधारणा वाढते.

कीड आणि रोग नियंत्रण

दुधीभोपळा पिकावर काही प्रमुख किडी आणि रोगांचा प्रादुर्भाव दिसून येतो.

मुख्य किडी

• फुलकिडे

• मावा

• पांढरी माशी

• फळमाशी

नियंत्रण उपाय

• एकरी सुमारे 5 क्ल्यू-ल्युर कामगंध सापळे लावावेत.

• 5% निंबोळी अर्काची फवारणी करावी.

• काळा करपा रोग दिसल्यास थायोफेनेट मिथाइल 25 ग्रॅम / 10 लिटर पाणी फवारणी करावी.

उत्पादन

दुधीभोपळ्याचे पीक साधारण 180 ते 200 दिवस उत्पादन देऊ शकते. योग्य खत व्यवस्थापन, पाणी व्यवस्थापन आणि कीड-रोग नियंत्रण केल्यास प्रति हेक्टरी 40 ते 50 टन उत्पादन मिळू शकते.

उन्हाळ्यातील दुधीभोपळा लागवड योग्य पद्धतीने केल्यास शेतकऱ्यांना चांगले उत्पादन आणि चांगला आर्थिक फायदा मिळू शकतो. योग्य जमीन निवड, वेळेवर पेरणी, संतुलित खत व्यवस्थापन आणि कीड-रोग नियंत्रण यावर भर दिल्यास हे पीक अत्यंत फायदेशीर ठरू शकते.