गहू साठा मर्यादा रद्द: बाजाराला दिलासा, पण दरवाढ मर्यादितच राहण्याची शक्यता

देशातील गहू बाजाराबाबत एक महत्त्वाचा निर्णय Government of India कडून घेण्यात आला आहे. केंद्र सरकारने गव्हाच्या साठ्यावर लागू असलेली स्टॉक लिमिट (गहू साठा मर्यादा) ३१ मार्च २०२६ पूर्वीच रद्द करण्याचा निर्णय घेतला आहे. २७ मे २०२५ पासून लागू असलेला हा आदेश आता देशभरातून मागे घेण्यात आला असून, त्यामुळे व्यापारी आणि प्रक्रिया उद्योगांना काही प्रमाणात दिलासा मिळाला आहे.

स्टॉक लिमिट रद्द म्हणजे नेमके काय?

आतापर्यंत गहू साठ्यावर मर्यादा लागू असल्याने व्यापारी, गिरण्या आणि वेअरहाऊसधारकांना ठरावीक प्रमाणापेक्षा जास्त गहू साठवता येत नव्हता. या मर्यादेचा उद्देश बाजारात कृत्रिम तुटवडा निर्माण होऊ नये आणि दर अनियंत्रित वाढू नयेत, हा होता.

आता ही साठा मर्यादा रद्द करण्यात आली असली, तरी सरकारने नियंत्रण पूर्णपणे हटवलेले नाही. बाजारावर लक्ष ठेवण्यासाठी काही अटी कायम ठेवल्या आहेत.

साठा जाहीर करणे अजूनही बंधनकारक

स्टॉक लिमिट रद्द झाली असली, तरी:

• व्यापारी

• गहू गिरण्या

• वेअरहाऊस (गोदाम) धारक

यांना दर शुक्रवारी केंद्र सरकारच्या अधिकृत पोर्टलवर आपला गहू साठा जाहीर करणे बंधनकारक राहणार आहे. यामुळे सरकारला देशातील गहू साठ्याची अचूक माहिती मिळेल आणि गरज पडल्यास बाजारात तातडीने हस्तक्षेप करता येईल.

खासगी क्षेत्राकडे मोठा गहू साठा

तज्ज्ञांच्या मते सध्या खासगी क्षेत्राकडे सुमारे ८१ लाख टन गहू साठा उपलब्ध आहे. हा साठा मागील वर्षीच्या तुलनेत अंदाजे ३० लाख टनांनी अधिक आहे. त्यामुळे:

• देशात गव्हाचा तात्काळ तुटवडा नाही

• अचानक मोठी दरवाढ होण्याची शक्यता कमी आहे

हेच कारण आहे की स्टॉक लिमिट हटवूनही बाजारात मोठी तेजी लगेच दिसण्याची शक्यता कमी मानली जात आहे.

गव्हाच्या दरांमध्ये सध्याची स्थिती

गव्हाच्या दरांचा विचार केला तर:

• मागील वर्षी याच कालावधीत घाऊक दर सुमारे २,९५० रुपये प्रति क्विंटल होते

• सध्या हे दर घसरून सुमारे २,८०० रुपये प्रति क्विंटल इतके आहेत

स्टॉक लिमिट रद्द केल्यामुळे या घसरलेल्या दरांना २० ते ५० रुपयांचा तात्पुरता आधार मिळू शकतो, असा अंदाज व्यक्त केला जात आहे. मात्र मोठी आणि दीर्घकालीन तेजी तातडीने होण्याची शक्यता कमी आहे.

शेतकऱ्यांसाठी याचा अर्थ काय?

हा निर्णय शेतकऱ्यांच्या दृष्टीने दुहेरी परिणाम करणारा ठरू शकतो:

सकारात्मक बाबी

• व्यापाऱ्यांवरची साठा मर्यादा हटल्याने खरेदीची क्षमता वाढू शकते

• बाजारात आवक स्थिर राहिल्यास दरांना थोडा आधार मिळू शकतो

मर्यादा

• मोठा साठा आधीच उपलब्ध असल्याने दर फार वाढण्याची शक्यता नाही

• तातडीची मोठी तेजी अपेक्षित ठेवणे धोकादायक ठरू शकते

शेतकऱ्यांनी काय रणनीती ठेवावी?

तज्ज्ञांचा सल्ला असा आहे की शेतकऱ्यांनी:

• रोजची बाजारातील आवक, मागणी आणि दरातील चढ-उतार लक्षात घ्यावेत

• एकाच दिवशी सर्व गहू विक्रीचा निर्णय घेऊ नये

• शक्य असल्यास टप्प्याटप्प्याने विक्री करावी

• स्थानिक बाजार व शासकीय धोरणांवर लक्ष ठेवावे