महाराष्ट्रात जलजीवन मिशनची २५ हजार कामे ठप्प; निधीअभावी योजनांची गती मंदावली

महाराष्ट्रात ग्रामीण भागात घराघरात नळाने पाणी पोहोचवण्यासाठी सुरू केलेल्या जलजीवन मिशन (Jal Jeevan Mission) योजनेतील हजारो कामे सध्या अडचणीत आली आहेत. उपलब्ध माहितीनुसार राज्यात सुमारे २५ हजार पाणीपुरवठा योजना निधीअभावी किंवा इतर कारणांमुळे रखडल्या आहेत.

ऑक्टोबर २०२४ पासून केंद्राचा निधी थांबला

राज्य सरकारच्या माहितीनुसार ऑक्टोबर २०२४ पासून केंद्र सरकारकडून जलजीवन मिशनसाठीचा निधी प्राप्त झालेला नाही. त्यामुळे अनेक जिल्ह्यांमधील चालू कामांची गती कमी झाली आहे. निधी न मिळाल्यामुळे नवीन कामे सुरू करणे आणि सुरू असलेली कामे पूर्ण करणे या दोन्ही बाबींवर परिणाम झाला आहे.

राज्यात ५१ हजारांहून अधिक योजनांना मंजुरी

महाराष्ट्रात जलजीवन मिशन अंतर्गत सुमारे ५१,५६० पाणीपुरवठा योजनांना प्रशासकीय मंजुरी देण्यात आली आहे. यापैकी मोठा भाग अद्याप कामाच्या टप्प्यात आहे. मात्र या सुरू असलेल्या योजनांपैकीच जवळपास २५ हजार योजना विविध कारणांमुळे अडकल्या किंवा थांबल्या असल्याचे सांगितले जाते.

निधीअभावी राज्य सरकारकडून हजारो कोटींचा खर्च

केंद्राकडून निधी न आल्यामुळे राज्य सरकारने स्वतःच्या तिजोरीतून मोठा खर्च केला आहे.

• २०२४–२५ मध्ये: सुमारे २४८३.५८ कोटी रुपये खर्च

• चालू आर्थिक वर्षात: आतापर्यंत सुमारे २१०३.२५ कोटी रुपये खर्च

या निधीद्वारे चालू प्रकल्पांवर काम सुरू ठेवण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे.

योजना रखडण्याची इतर कारणे

फक्त निधीअभावीच नाही तर इतर काही कारणांमुळेही अनेक कामे अडकली आहेत.

मुख्य कारणे:

• प्रकल्पासाठी जमीन उपलब्ध न होणे

• काही ठिकाणी स्थानिकांचा विरोध

• विविध विभागीय परवानग्यांना विलंब

• ठेकेदारांकडून कामात कुचराई

• काही ठिकाणी पाण्याचे स्रोत अपयशी ठरणे

या सर्व कारणांमुळे अनेक गावांमध्ये पाणीपुरवठा योजनांची कामे वेळेत पूर्ण होऊ शकलेली नाहीत.

निकृष्ट कामांवर प्रशासनाची कारवाई

सरकारने काही ठिकाणी झालेल्या निकृष्ट दर्जाच्या कामांवर आणि विलंबावर कारवाई केली आहे.

कारवाईचे प्रकार:

• काही ठेकेदारांना ब्लॅकलिस्ट

• आर्थिक दंड

• काही कामांचे करार रद्द

• संबंधित अभियंत्यांना निलंबन किंवा शो-कॉज नोटीस

या उपाययोजनांमुळे कामांचा दर्जा सुधारण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.

ग्रामीण भागावर होणारा परिणाम

जलजीवन मिशनचे उद्दिष्ट ग्रामीण भागातील प्रत्येक घरापर्यंत नळाद्वारे स्वच्छ पिण्याचे पाणी पोहोचवणे आहे. मात्र कामे रखडल्यामुळे अनेक गावांमध्ये अजूनही टँकर किंवा विहिरींवर अवलंबून राहावे लागत आहे.

निधी वेळेत मिळाला आणि अडचणी दूर झाल्या तर राज्यातील हजारो गावांमध्ये ही योजना लवकर पूर्ण होण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.