खरीप 2025 पीकविमा भरपाई : जानेवारीत पैसे जमा होणार? कोणत्या पिकांना आधी लाभ मिळणार?

खरीप 2025 हंगामातील पीकविमा भरपाईबाबत शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाची अपडेट समोर आली आहे. राज्य सरकार आणि विमा कंपन्यांमधील बहुतांश प्रक्रिया पूर्ण झाली असून मुख्य पिकांची विमा भरपाई जानेवारी महिन्यातच शेतकऱ्यांच्या खात्यात जमा होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात येत आहे.

या लेखात आपण कोणत्या पिकांची भरपाई जानेवारीत मिळणार, कापूस व तुरीची भरपाई कधी मिळेल, भरपाई कशाच्या आधारावर ठरणार आणि १७,५०० रुपये प्रति हेक्टरच्या आश्वासनाचं काय झालं, याची सविस्तर माहिती पाहणार आहोत.

जानेवारीत कोणत्या पिकांची पीकविमा भरपाई मिळणार?

कृषी विभागातील सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, खरीप 2025 मधील खालील पिकांचे पीक कापणी प्रयोग (CCE) पूर्ण झाले आहेत:

• सोयाबीन

• मूग

• उडीद

• बाजरी

• मका

या पिकांची उत्पादकतेची माहिती केंद्र सरकारकडे पाठवण्यात आली असून ती केंद्राच्या पोर्टलवर अपलोड करण्यात येत आहे. ही प्रक्रिया पूर्ण होताच विमा कंपन्यांकडून भरपाईची रक्कम निश्चित केली जाईल.

 त्यामुळे या पिकांची पीकविमा भरपाई जानेवारी 2026 मध्येच शेतकऱ्यांच्या खात्यात जमा होण्याची दाट शक्यता आहे.

कापूस व तुरीची पीकविमा भरपाई कधी मिळणार?

खरीप हंगामातील महत्त्वाची पिके असलेल्या कापूस आणि तूर या पिकांच्या बाबतीत मात्र थोडा उशीर होणार आहे.

• कापूस व तुरीचे पीक कापणी प्रयोग अजून सुरू आहेत

• हे प्रयोग फेब्रुवारी 2026 पर्यंत पूर्ण होण्याचा अंदाज आहे

• त्यानंतर डेटा अपलोड, तपासणी आणि भरपाई गणनेसाठी १ ते १.५ महिने लागतात

 त्यामुळे कापूस व तुरीची पीकविमा भरपाई मार्च किंवा एप्रिल 2026 मध्ये मिळण्याची शक्यता आहे.

पीकविमा भरपाई कशाच्या आधारावर मिळणार?

यंदा लागू करण्यात आलेल्या सुधारित पीकविमा योजनेत (Revised PMFBY) काही महत्त्वाचे बदल करण्यात आले आहेत.

यंदा काढून टाकलेले ट्रिगर:

• पेरणी न होणे

• हंगामातील प्रतिकूल हवामान

• स्थानिक आपत्ती

• काढणीनंतरचे नुकसान

 फक्त पीक कापणी प्रयोगातून नोंदवलेल्या उत्पादनाच्या आधारेच भरपाई दिली जाणार आहे.

याचा परिणाम असा होऊ शकतो की:

• एखाद्या शेतकऱ्याचं मोठं नुकसान झालं असलं

• पण जर त्या मंडळातील सरासरी उत्पादन जास्त दाखवलं गेलं

तर त्या शेतकऱ्याला अपेक्षेपेक्षा कमी किंवा शून्य भरपाई मिळण्याची शक्यता आहे.

यंदा विमा भरपाई कमी राहण्याची शक्यता का?

• भरपाई पूर्णपणे मंडल पातळीवरील उत्पादकतेवर आधारित असल्यामुळे

• वैयक्तिक नुकसानाचा विचार होत नाही

• त्यामुळे मागील वर्षांच्या तुलनेत एकूण विमा भरपाईची पातळी कमी राहण्याची चिन्हे दिसत आहेत

यामुळे अनेक शेतकऱ्यांमध्ये नाराजी व्यक्त होत आहे.

१७,५०० रुपये प्रति हेक्टरचे आश्वासन – वास्तव काय?

अतिवृष्टीग्रस्त शेतकऱ्यांसाठी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी:

“हेक्टरी १७,५०० रुपये विमा भरपाई दिली जाईल”

असे जाहीरपणे सांगितले होते.

मात्र,

• सध्याच्या पीक कापणी प्रयोगांचे निकाल

• मंडलनिहाय उत्पादन आकडे

पाहता सर्व शेतकऱ्यांना हेक्टरी १७,५०० रुपये मिळणे अवघड असल्याचे चित्र स्पष्ट होत आहे.

 त्यामुळे हे आश्वासन पूर्णपणे अंमलात येणार नाही, अशी स्थिती सध्या दिसून येते.

विमा कंपन्यांचा हप्ता व वादग्रस्त प्रकरणे

• सुधारित योजनेमुळे विमा कंपन्यांना मिळणारा हप्ता काहीसा कमी झाला आहे

• तरीही यंदा खरीप विम्यासाठी सुमारे ₹2,400 कोटींचा हप्ता देण्यात येणार आहे

• राज्य सरकारचा हिस्सा देण्यासाठी आर्थिक तरतूद तयार असल्याचे सांगण्यात आले आहे

धाराशिव जिल्ह्यातील आक्षेप

• धाराशिवमध्ये पीक कापणी प्रयोग चुकीच्या पद्धतीने झाल्याचा आरोप

• तांत्रिक उत्पादकतेपेक्षा खूपच कमी उत्पादन दाखवण्यात आल्याचा दावा

• यावर विमा कंपनीने केंद्र सरकारकडे अपील दाखल केले आहे

 या प्रकरणाचा अंतिम निर्णय केंद्र पातळीवर होणार आहे.