एमएयुएस–७२५ (MAUS-725) सोयाबीन जात : उच्च उत्पादन देणारी नवी आशा

महाराष्ट्रात सोयाबीन हे खरीप हंगामातील अत्यंत महत्त्वाचे तेलबिया पीक आहे. वाढते उत्पादन खर्च, अनिश्चित पाऊस आणि कीड-रोगांचा प्रादुर्भाव या पार्श्वभूमीवर कमी कालावधीत अधिक उत्पादन देणाऱ्या सुधारित वाणांची गरज वाढत आहे. याच गरजेतून एमएयुएस–७२५ (MAUS-725) ही नवी सोयाबीन जात विकसित करण्यात आली असून ती शेतकऱ्यांसाठी फायदेशीर ठरत आहे.

एमएयुएस–७२५ म्हणजे काय?

एमएयुएस–७२५ (MAUS-725) ही सोयाबीनची नवी जात वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ (परभणी) यांनी विकसित केली आहे. ही जात उच्च उत्पादन क्षमता, लवकर पक्वता (early maturity) आणि मध्यम कीड-रोग प्रतिकारक्षमता यासाठी ओळखली जाते.

अधिकृत मान्यता व अधिसूचना

या वाणाला भारत सरकारच्या Protection of Plant Varieties and Farmers’ Rights Authority (PPV&FRA) कडून अधिकृत नोंदणी व वनस्पती वाण हक्क प्रदान करण्यात आले आहेत.
६ मार्च २०२३ रोजीच्या अधिसूचनेनुसार हा वाण महाराष्ट्र राज्यासाठी अधिसूचित करण्यात आला असून, मराठवाड्यासह राज्यातील शेतकऱ्यांना लागवडीसाठी शिफारस करण्यात आली आहे.

पीक कालावधी व उत्पादन क्षमता

• पीक कालावधी: फक्त ९० ते ९५ दिवस
  लवकर येणारी जात असल्यामुळे खरीप हंगामात वेळेवर काढणी होते आणि रब्बी पिकासाठी शेत तयार करणे सोपे जाते.

• उत्पादन: सरासरी २५ ते ३१.५० क्विंटल प्रतिहेक्टर
  चाचण्यांमध्ये ही जात स्थानिक व राष्ट्रीय तुल्यबळ वाणांपेक्षा अधिक उत्पादन देताना आढळली आहे.

वनस्पती रचना व शेंगांचे वैशिष्ट्य

• झाडाची वाढ संतुलित असून पाने निमपसरी व चिरक्यासारखी असतात.

• झाडावर शेंगांचे प्रमाण जास्त दिसून येते.

• सुमारे २०–२५ टक्के शेंगांमध्ये चार दाणे असल्यामुळे एकूण धान्य उत्पादनात लक्षणीय वाढ होते.

कीड-रोग प्रतिकार व हवामान अनुकूलता

• प्रमुख कीड व रोगांबाबत मध्यम प्रतिकारक्षमता असल्याने फवारणीचा खर्च तुलनेने कमी होतो.

• कोरडवाहू आणि वर्षा-आधारित परिस्थितीतही समाधानकारक उत्पादन देण्याची क्षमता असल्यामुळे ही जात मराठवाडा व कमी पावसाच्या भागांसाठी विशेष उपयुक्त ठरते.

लागवडीसाठी प्राथमिक मार्गदर्शन

• पेरणी वेळ: मान्सून स्थिर झाल्यानंतर

• बियाणे दर: विद्यापीठ किंवा कृषी तज्ञांच्या शिफारसीनुसार

• खत व्यवस्थापन: माती परीक्षणावर आधारित संतुलित खत योजना

• संरक्षण: कीड-रोगांची लक्षणे दिसताच एकात्मिक कीड व्यवस्थापन (IPM)

शेतकऱ्यांना होणारे फायदे

• कमी कालावधीत जास्त उत्पादन मिळाल्याने नफा वाढतो

• मध्यम प्रतिकारक्षमतेमुळे संरक्षण खर्चात बचत

• नोंदणीकृत व कायदेशीर संरक्षण असलेली जात असल्यामुळे बियाण्यांची गुणवत्ता व विश्वासार्हता सुनिश्चित होते

• कोरडवाहू भागासाठी योग्य असल्याने हवामान जोखमीचा परिणाम कमी