उन्हाळ्यात आच्छादन (Mulching) – पाणी बचत व उत्पादन वाढीसाठी प्रभावी उपाय

उन्हाळ्यात तापमान वाढल्यामुळे मातीतील पाण्याचे बाष्पीभवन खूप वाढते. त्यामुळे पिकांना पुरेसा ओलावा मिळत नाही आणि उत्पादनावर परिणाम होतो. अशा परिस्थितीत आच्छादन (Mulching) ही अत्यंत उपयुक्त पद्धत ठरते. आच्छादनामुळे मातीतील ओलावा टिकून राहतो, तापमान नियंत्रित होते आणि पिकांची वाढ सुधारते.

 आच्छादन म्हणजे काय?

आच्छादन म्हणजे मातीच्या पृष्ठभागावर सेंद्रिय किंवा प्लास्टिक साहित्याचे आवरण घालणे. यामुळे माती आणि वातावरण यांच्यात एक संरक्षक थर तयार होतो, ज्यामुळे पाण्याचे बाष्पीभवन कमी होते आणि पिकांना स्थिर ओलावा मिळतो.

 आच्छादनाचे मुख्य फायदे

 पाणी बचत

आच्छादनामुळे मातीतील बाष्पीभवन ७०–८०% पर्यंत कमी होते. त्यामुळे पिकांना सतत ओलावा मिळतो आणि पाण्याची बचत होते.

 तापमान नियंत्रण

मातीचे तापमान ८–१० अंशांनी स्थिर किंवा कमी राहते, ज्यामुळे मुळांची वाढ चांगली होते.

 उत्पादन वाढ

योग्य आच्छादनामुळे पिकांचे उत्पादन आणि गुणवत्ता दोन्ही सुधारतात.

 आच्छादनाचे प्रकार

 सेंद्रिय आच्छादन

• काडी-कचरा

• पाचट

• पालापाचोळा

 यामुळे मातीची सुपीकता वाढते आणि सूक्ष्मजीवांची वाढ होते.

 प्लॅस्टिक आच्छादन

काळा प्लास्टिक

• तणांची वाढ रोखतो

• सूर्यप्रकाश जमिनीपर्यंत पोहोचू देत नाही

 चंदेरी-काळा प्लास्टिक

• तापमान कमी ठेवतो

• रसशोषक किडी कमी करतो

 (पारदर्शक) प्लास्टिक

• सॉइल सोलरायझेशनसाठी उपयुक्त

• बुरशी व किडींची अंडी नष्ट करतो

   खत व्यवस्थापन

• मातीतील सूक्ष्मजीवांची क्रिया वाढते

• मुळांची वाढ चांगली होते

• खते झिरपून जाणे कमी होते

• अन्नद्रव्ये जास्त काळ मुळांजवळ टिकतात

 तण व कीड नियंत्रण

• तणांची वाढ ९०% पर्यंत कमी होते

• निंदणीचा खर्च कमी होतो

• पांढरी माशी, फुलकिडे यांसारख्या किडी कमी होतात

• फळांना जमिनीच्या संपर्कामुळे होणारी सड कमी होते

 ठिबक सिंचनासोबत फायदे

जर आच्छादनासोबत ठिबक सिंचन वापरले तर:

• ३८–५०% पाण्याची बचत होते

• उत्पादनात लक्षणीय वाढ होते

 वापरताना घ्यावयाची काळजी

• मल्चिंग पेपर व्यवस्थित ताणून बसवावा

• कडा मातीने दाबून घट्ट कराव्यात

• ठिबक लाईन आधी बसवावी

• वापरानंतर प्लास्टिकची योग्य विल्हेवाट लावावी

 कोणत्या पिकांसाठी उपयुक्त?

• टोमॅटो

• मिरची

• वांगी

• कलिंगड

• खरबूज

• काकडी

• कांदा

• आंबा

• डाळिंब

• पेरू

 या पिकांमध्ये आच्छादनामुळे ओलावा टिकून राहतो, उत्पादन वाढते आणि उन्हाळ्यातील उष्णतेपासून संरक्षण मिळते.

उन्हाळ्यात पाण्याची टंचाई आणि जास्त तापमान या समस्यांवर आच्छादन (Mulching) हा अत्यंत प्रभावी उपाय आहे. कमी पाण्यात अधिक उत्पादन मिळवण्यासाठी आणि पिकांची गुणवत्ता सुधारण्यासाठी प्रत्येक शेतकऱ्याने ही पद्धत वापरणे फायदेशीर ठरेल.