तुमच्या जमिनीत सेंद्रिय कर्बाचे प्रमाण किती आहे? ते किती असणे आवश्यक आहे?

जमिनीची सुपीकता आणि उत्पादनक्षमता ठरवण्यात सेंद्रिय कर्ब (Soil Organic Carbon – SOC) हा सर्वात महत्त्वाचा घटक आहे. शेणखत, सेंद्रिय खत, पिकांचे अवशेष मिश्रण, गांडूळ खत यांसारख्या नैसर्गिक स्त्रोतांमधून जमिनीत कर्बाची निर्मिती होते.
परंतु सध्या रासायनिक खतांचा अति वापर, अवशिष्ट जळण, पाण्याची अयोग्य व्यवस्था, जमिनीच्या आरोग्याकडे दुर्लक्ष यामुळे कर्बाचे प्रमाण कमी होत आहे.

जमिनीत सेंद्रिय कर्बाचे आदर्श प्रमाण किती असावे?

✔ सध्याच्या बहुतेक जमिनीत सेंद्रिय कर्ब 0.20–0.50% आहे, जे अत्यंत कमी आहे.
✔ 1% पेक्षा जास्त कर्ब असलेली जमीन आदर्श मानली जाते.

 सेंद्रिय कर्ब कमी असल्यास होणारे दुष्परिणाम

• जमिनीची सुपीकता कमी
• पिकांची वाढ व उत्पादन घट
• जमिनीची पाणी धारण क्षमता कमी
• बुरशीजन्य रोगांचे प्रमाण वाढ
• खतांचा परिणाम प्रभावी न होणे
• खर्च वाढून नाफा घट

 सेंद्रिय कर्ब कसा वाढवावा? (उपाय)

 जमिनीची चाचणी का आवश्यक?

दर दोन वर्षांनी जमिनीची चाचणी करून:

• कर्बाचे प्रमाण
• पाण्याचे प्रमाण
• पोषकतत्वे

यांची माहिती मिळते आणि योग्य शिफारशीच्या आधारे खत व्यवस्थापन करता येते.

सूत्र:
सुनील यादव, कृषी अधिकारी, जिल्हा मृद सर्वेक्षण व चाचणी कार्यालय, सातारा

 शेवटची नोंद

सेंद्रिय कर्बाचा जमिनीच्या उत्पादनक्षमतेवर थेट परिणाम होतो.
त्यामुळे जमिनीचे आरोग्य जपण्यासाठी रासायनिक खतांवर अवलंबित्व कमी करून सेंद्रिय शेतीकडे वळणे ही काळाची गरज आहे.
कर्ब वाढला तर उत्पादन वाढते, खर्च कमी होतो आणि गुणवत्ताही सुधारते.