स्ट्रॉबेरी लागवड कशी करावी संपूर्ण माहिती आणि व्यवस्थापन

स्ट्रॉबेरी लागवड कशी करावी संपूर्ण माहिती आणि व्यवस्थापन

रोपांची लागवड:-

स्ट्रॉबेरीची लागवड उन्हाळा, हिवाळा व पावसाळा या तिन्ही हंगामांत करता येते; परंतु महाराष्ट्रातील ऑक्‍टोबर ते मार्च या कालावधीतील हवामान स्ट्रॉबेरीच्या उत्पादनासाठी पोषक आहे.पश्‍चिम घाटातील डोंगराळ प्रदेशात स्ट्रॉबेरीची लागवड पाऊस थांबताच म्हणजे ऑक्‍टोबर – नोव्हेंबर महिन्यात तर सपाट प्रदेशात जुलै – ऑगस्ट महिन्यात करणे योग्य ठरते.तयार केलेल्या गादीवाफ्यांवर दोन ओळी पद्धतीने लागवड करण्यासाठी 1 फूट x 1 फूट अंतरावर खड्डे करून त्यात 150 ते 200 ग्रॅम चांगले कुजलेले शेणखत, 5 ग्रॅम मिथाईल पॅराथिऑन पावडर किंवा चिमूटभर फोरेट (10 जी) आणि आवश्‍यक रासायनिक खतांची मात्रा टाकून ते व्यवस्थित मिसळावे. त्या मिश्रणात मध्यभागी मूठभर माती टाकून त्यात रोप लावावे. प्लॅस्टिक पिशवीतील रोप असल्यास ती पिशवी काढून त्याच्या बुडातील थोडी माती मोकळी करून ते रोप लावावे.रोपाचा सुरवा (कोंब) जमिनीत गाडला जाणार नाही याची काळजी घेऊन बाहेरील मातीने मुळे पूर्णपणे झाकावीत.

हवामान आणि मृदा :-

1. समशीतोष्ण वातावरणात स्ट्रॉबेरीची चांगली वाढ होते.
2. हे कमी सूर्यप्रकाश आवश्यक असणारे पीक आहे.
3. पीक फुलोर्‍यावर येत असताना आठ तासांपेक्षा कमी सूर्यप्रकाश,१० दिवस आवश्यक असतो.
4. हिवाळ्यात वनस्पती सुप्तावस्थेत असते व तिची कुठल्याही प्रकारची वाढ होत नाही.
5. वसंत ऋतूत जेव्हा दिवस अधिक मोठे होत असतात आणि तापमान वाढते तेव्हा वनस्पतीची वाढ होऊन फुले येण्यास सुरुवात होते.
6. उपोष्ण कटिबंधातील जातींना अतिथंड हवा-मानाची गरज नसते व त्या शिशिर ऋतूत थोड्या फार वाढतात.

स्ट्रॉबेरीचे झाड:

                      प्रकार:-

1. "एल्फिन किंग ": जर तुम्हाला भरपूर पडलेली फळे उचलण्याचा त्रास द्यायचा नसेल तर लहान "एल्फिन किंग" जातीची निवड करा.
2. अर्थात, व्यापार बंद असा आहे की ते कमी लक्षवेधी फळे देतात.
3. 'रुब्रा' : या स्ट्रॉबेरीच्या झाडावरील चमकदार गुलाबी बहर आश्चर्यकारक आहेत.
4. कॉम्पॅक्टा : हे फक्त 8 ते 12 फूट उंचीवर पोहोचत असल्याने, हे छोटे स्ट्रॉबेरीचे झाड चांगलेच आवडते.
5. "ऑक्टोबरफेस्ट": हे एक वेगळे सूक्ष्म स्ट्रॉबेरीचे झाड आहे जे कंटेनरमध्ये चांगले वाढते.

वनस्पतींची काळजीः-
   

1. वनस्पतीची मुळे मातीच्या पृष्ठभागावर पसरतात.
2. त्यामुळे ओलसर माती वापरणे आवश्यक आहे.
3. अंकुरण हळूहळू व्हायला हवे आणि नाजूक रोपांना तणांपासून मुक्त ठेवायला हवे.

खते :- 

1. स्ट्रॉबेरीला मोठ्या  प्रमाणात नायट्रोजनची आवश्यकता असते.
2. एक हेक्टर जमिनीसाठी 50 टन सेंद्रिय खत पुरेसे आहे.
3. यामुळे मुळांची माती धरून ठेवण्याची क्षमता वाढते आणि देठदेखील चांगल्या प्रकारे उगवतात.
4. 84 ते 112 किलो प्रति हेक्टर. 
5. नायट्रोजन, 56 ते 84 किलो.
6. फॉस्फरस आणि 56-112 किलो.        
7. पोटॅश तयार करण्यासाठी रासायनिक खतांचाही वापर केला जातो. 
8. फॉस्फरस असलेली खते पेरणीपूर्वी वापरली जातात.
9. नायट्रोजनयुक्त खते दोन डोसमध्ये दिली जातात (पेरणीच्या तीन आठवड्यांनंतर आणि जेव्हा रोपे फुलण्याच्या अवस्थेत येतात) तर पोटॅशयुक्त खते फुलांच्या वेळीच दिली जातात.
10. नायट्रोजनच्या योग्य आणि पुरेशा पुरवठ्यामुळे प्रारंभिक उत्पादनात खूप वाढ होते.

सिंचन:-

1. स्ट्रॉबेरीच्या लागवडीत ठिबक सिंचनाचा वापर केला जातो.
2. ठिबक प्रणालीमध्ये, 16 मिमीच्या 1-2 पार्श्व रेषा, प्रत्येक 30 सें.मी.वर ड्रीपरसह आणि 2 किंवा 4 लिटर/तास डिस्चार्ज.
3. इष्टतम माती ओलावा पातळी राखणे आवश्यक आहे कारण स्ट्रॉबेरी ही तुलनेने उथळ-रूज असलेली आणि दुष्काळास अतिसंवेदनशील वनस्पती आहे.

स्ट्रॉबेरी च्या फळाची काढणी:-

1. जेव्हा स्ट्रॉबेरी फळाला 50% -75%  लालसर रंग येतो, तेव्हा फळाची काढणी सुरू होते.
2. स्ट्रॉबेरीची फळाची काढणी करण्याचा सर्वोत्तम वेळ म्हणजे सकाळी.
3. स्ट्रॉबेरीची काढणी आठवड्यातून 3-4 वेळा होते.
4. स्ट्रॉबेरी फळाची काढणी लहान ट्रे किंवा बास्केटमध्ये केली जाते.

       पिक व्यवस्थापन आणि हवामान अनुकूल असल्यास सरासरी उत्पादन अंदाजे 500 – 600 ग्रॅम प्रती रोप येते.