उन्हाळी मूग लागवडीसाठी शिफारस केलेले ९ प्रमुख वाण

कमी खर्चात कमी कालावधीत जास्त उत्पादन देणारे वाण

उन्हाळी हंगामात शेतकऱ्यांना कमी पाणी, कमी खर्च आणि कमी कालावधीत तयार होणारे पीक हवे असते. अशा परिस्थितीत उन्हाळी मूग (ग्रीन ग्रॅम) हे पीक आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीर ठरते. योग्य वाणांची निवड केल्यास ६५ ते ७५ दिवसांत स्थिर व दर्जेदार उत्पादन मिळू शकते, तसेच रोगांचा प्रादुर्भावही मोठ्या प्रमाणात टाळता येतो.

या लेखात उन्हाळी मुगासाठी शिफारस करण्यात आलेल्या ९ प्रमुख वाणांची माहिती, त्यांचा कालावधी, उत्पादनक्षमता आणि रोगप्रतिबंधक क्षमता सविस्तरपणे दिली आहे.

उन्हाळी मूग पिकाचे महत्त्व

• उन्हाळी हंगामात पाण्याची गरज कमी असलेले पीक

• २ ते २.५ महिन्यांत तयार होणारे लवकर येणारे पीक

• कडधान्य पीक असल्यामुळे मातीची सुपीकता वाढवते

• योग्य वाण निवडल्यास पिवळा मोझॅक, भुरी यांसारखे रोग टाळता येतात

• बाजारात कायम मागणी असल्यामुळे नफा चांगला मिळतो

६०–७० दिवसांत तयार होणारे जलद उन्हाळी मुगाचे वाण

हे वाण उन्हाळी हंगामासाठी सर्वाधिक उपयुक्त मानले जातात :

1) वैभव

• कालावधी : ६५–७० दिवस

• उत्पादन : १२–१५ क्विंटल/हेक्टर

• वैशिष्ट्ये : टपोरे हिरवे दाणे

• रोगप्रतिबंध : भुरी व पिवळा मोझॅक रोगास प्रतिकारक

2) बी.पी.एम.आर.-१४५

• कालावधी : ६०–६५ दिवस

• उत्पादन : ११–१४ क्विंटल/हेक्टर

• रोगप्रतिबंध : पिवळा मोझॅकस प्रतिकारक

3) बी.एम. २००२-१

• कालावधी : ६५–७० दिवस

• उत्पादन : १३–१६ क्विंटल/हेक्टर

• वैशिष्ट्ये : एकसारखी काढणी, मध्यम उंचीची झाडे

4) पीकेव्ही-एकेएम-४

• कालावधी : ६५–७० दिवस

• उत्पादन : १२–१५ क्विंटल/हेक्टर

• रोगप्रतिबंध : भुरी रोगास मध्यम प्रतिकारक

5) बी.एम. २००३-२

• कालावधी : ६५–७० दिवस

• उत्पादन : १२–१४ क्विंटल/हेक्टर

• वैशिष्ट्ये : शेंगा एकाच वेळी पक्व होतात

6) उत्कर्ष

• कालावधी : ६५–७० दिवस

• उत्पादन : १३–१५ क्विंटल/हेक्टर

• रोगप्रतिबंध : पिवळा मोझॅक रोगास प्रतिकारक

7) फुले चेतक

• कालावधी : ६०–६५ दिवस

• उत्पादन : १४–१६ क्विंटल/हेक्टर

• रोगप्रतिबंध :

  • भुरी

  • पिवळा मोझॅक

  • शेंगा पोखरणारी अळी (मध्यम प्रतिकारक)

• फायदा : रासायनिक फवारणीचा खर्च कमी

उशीरा येणारा पण स्थिर उत्पादन देणारा वाण

8) पी.के.व्ही. ग्रीन गोल्ड

• कालावधी : ११०–११५ दिवस

• उत्पादन : १०–१४ क्विंटल/हेक्टर

• वैशिष्ट्ये :

  • एकाच वेळी पक्व होणारा वाण

  • मध्यम आकाराचे दाणे

• रोगप्रतिबंध : भुरी व पिवळा मोझॅक रोगास मध्यम प्रतिकारक

रोगप्रतिबंधक विशेष वाण

9) आय.पी.एम.-४४-३ (शिखा)

• कालावधी : ६५–७० दिवस

• उत्पादन : १२–१४ क्विंटल/हेक्टर

• रोगप्रतिबंध :

  • पिवळा मोझॅक

  • भुरी रोग

• फायदा : रोगप्रादुर्भाव कमी, उत्पादन स्थिर

वाण निवडताना शेतकऱ्यांनी काय लक्षात घ्यावे?

• उपलब्ध सिंचन सुविधा

• उन्हाळ्यातील तापमान व हवामान

• रोगांचा मागील अनुभव

• स्थानिक बाजारपेठेतील मागणी

• कमी कालावधीत काढणी हवी असल्यास ६०–७० दिवसांचे वाण निवडावेत