उजाड माळरानावर फणसाची सोन्याची बाग : सांगलीच्या जयकर साळुंखे यांची प्रेरणादायी यशोगाथा

सांगली जिल्ह्यातील कमळापूर (ता. खानापूर) येथील प्रगतशील शेतकरी जयकर हणमंत साळुंखे यांनी शेतीतून अशक्य वाटणाऱ्या गोष्टी शक्य करून दाखवल्या आहेत. पूर्वी उजाड, खडकाळ आणि दुष्काळी समजल्या जाणाऱ्या माळरानावर त्यांनी थायलंड जातीच्या हायब्रीड फणसाची यशस्वी व्यावसायिक बाग उभी केली असून आज ही बाग त्यांच्यासाठी सातत्यपूर्ण उत्पन्नाचा मजबूत स्रोत ठरत आहे.

थायलंड फणसाची नियोजनबद्ध लागवड

साळुंखे यांनी सुमारे १,३०० थायलंड हायब्रीड फणसाची रोपे लावली आहेत. लागवड करताना त्यांनी जमिनीचा दर्जा आणि व्यवस्थापन लक्षात घेऊन अंतर ठेवले. पहिल्या टप्प्यातील ३ एकर क्षेत्रात झाडांमधील अंतर १५ फूट, तर उर्वरित अडीच एकर क्षेत्रात १० फूट अंतराने लागवड करण्यात आली आहे. या नियोजनामुळे झाडांची वाढ उत्तम झाली असून उत्पादन क्षमतेत लक्षणीय वाढ दिसून आली आहे.

अल्पावधीत फळधारणा, भरघोस उत्पादन

लागवडीनंतर अवघ्या दीड वर्षांत फळधारणा सुरू झाली. पहिल्याच तोडणीत प्रति झाड सुमारे ५० फणस मिळाले. पुढील काळात उत्पादनात झपाट्याने वाढ होत गेली आणि आज तिसऱ्या वर्षी एका झाडावर २५० ते ३०० फणस येत आहेत. विशेष म्हणजे या बागेतून सलग आठ महिने उत्पन्न मिळत असल्याने रोख प्रवाह सातत्याने सुरू राहतो.

मुंबई बाजारपेठेत मोठी मागणी

या थायलंड फणसाला मुंबईसह मोठ्या शहरी बाजारपेठेत मोठी मागणी आहे. कच्चा फणस भाजीसाठी, तर पिकलेला फणस चव, गर आणि दर्जामुळे ग्राहकांची पसंती मिळवत आहे. बाजारात या फणसाला प्रतिकिलो २० रुपयांपासून ६०–७० रुपयांपर्यंत दर मिळत असून, त्यामुळे हा प्रयोग आर्थिकदृष्ट्या अत्यंत फायदेशीर ठरत आहे.

आधुनिक तंत्रज्ञान व इस्राईल पद्धतीचा वापर

जलसिंचन योजना उपलब्ध झाल्यानंतर साळुंखे यांनी पारंपरिक सोने–चांदी गलाई व्यवसाय सोडून पूर्णवेळ शेतीकडे वळण्याचा निर्णय घेतला. फणसासोबत त्यांनी ड्रॅगन फ्रूट, नारळ, पेरू, सफरचंद, मोसंबी आणि देशी केळी अशी मिश्र फळशेती विकसित केली आहे.

फणसाच्या बागेत पेरू आणि देशी केळीचे आंतरपीक घेऊन त्यांनी उत्पन्नाचे स्रोत वाढवले आहेत. संपूर्ण बागेचे व्यवस्थापन इस्राईल पद्धतीच्या आधुनिक सिंचन व शेती तंत्रज्ञानावर आधारित असल्यामुळे कमी पाण्यातही उत्कृष्ट उत्पादन मिळत आहे.

शेतकऱ्यांसाठी प्रेरणादायी संदेश

पारंपरिक पिकांना मिळणारे अस्थिर आणि कमी दर पाहता, उच्चमूल्य व दीर्घकालीन उत्पन्न देणाऱ्या फळपिकांकडे वळणे आवश्यक असल्याचा सल्ला जयकर साळुंखे देतात. त्यांचा हा यशस्वी प्रयोग दुष्काळी, माळरान आणि कमी सुपीक जमिनीत शेती करणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी नवी दिशा देणारा आदर्श ठरत आहे.