Groundnut Farming: उन्हाळी भुईमूग लागवडीचे सुधारित तंत्र

Oilseed Crops – उन्हाळी भुईमूग उत्पादन वाढीसाठी संपूर्ण मार्गदर्शन

भुईमूग हे महाराष्ट्रातील तसेच भारतातील एक महत्त्वाचे तेलबिया पीक आहे. तेल उत्पादन, चारा व जमिनीची सुपीकता वाढवण्याच्या दृष्टीने भुईमूगाचे स्थान अत्यंत महत्त्वाचे आहे. विशेषतः उन्हाळी भुईमूग लागवड केल्यास योग्य व्यवस्थापनाच्या साहाय्याने अधिक उत्पादन आणि चांगला आर्थिक फायदा मिळू शकतो. या लेखात उन्हाळी भुईमूग लागवडीसाठी आवश्यक असलेले बियाणे प्रमाण, वाणनिवड आणि वाणनिहाय वैशिष्ट्ये यांची सविस्तर माहिती दिली आहे.

उन्हाळी भुईमूग लागवडीचे महत्त्व

उन्हाळी हंगामात तापमान जास्त असते, परंतु पाणी उपलब्ध असल्यास भुईमूग हे पीक अत्यंत फायदेशीर ठरते. या हंगामात किड-रोगांचा प्रादुर्भाव तुलनेने कमी असतो आणि दाण्यांची भर चांगली येते. योग्य वाणाची निवड आणि शिफारस केलेले बियाणे प्रमाण वापरल्यास उत्पादनात लक्षणीय वाढ करता येते.

भुईमूग पेरणीसाठी बियाणे प्रमाण

भुईमूग पेरणीकरिता सर्वसाधारणपणे हेक्टरी 100 ते 125 किलो बियाणे लागते. मात्र हे प्रमाण ठरविताना खालील बाबींचा विचार करणे अत्यंत आवश्यक आहे :

• पेरणीसाठी निवडलेला वाण

• हेक्टरी अपेक्षित रोपांची संख्या

• 100 दाण्यांचे वजन

• बियाण्याची उगवणक्षमता

• पेरणीचे अंतर (ओळीत व ओळीतील अंतर)

यामुळे बियाण्याचा अपव्यय टाळता येतो आणि योग्य रोपसंख्या मिळते.

वाणनिहाय हेक्टरी बियाणे प्रमाण

उन्हाळी भुईमूगासाठी वाणानुसार बियाण्याचे प्रमाण खालीलप्रमाणे शिफारस करण्यात आले आहे :

• फुले उन्नती, एस.बी.-11, TAG-24 व TG-26 (उपट्या वाण)
  👉 हेक्टरी 100 किलो बियाणे

• TPG-41, JL-776, JL-501
  👉 हेक्टरी 120 ते 125 किलो बियाणे

• निमपसऱ्या व पसऱ्या वाणांसाठी
  👉 हेक्टरी 80 ते 85 किलो बियाणे

योग्य प्रमाणात बियाणे वापरल्यास पिकाची वाढ समसमान होते आणि उत्पादनावर सकारात्मक परिणाम होतो.

उन्हाळी भुईमूग : वाणनिहाय सविस्तर माहिती

1) फुले उन्नती

हा उपटा प्रकारातील वाण असून 120 ते 125 दिवसांत तयार होतो. सरासरी उत्पादन 30 ते 35 क्विंटल प्रति हेक्टर मिळते. दाणे लांब असून तेलाचे प्रमाण सुमारे 52% आहे. स्पोडोप्टेरा अळी, तांबेरा, पानावरील ठिपके व खोड कुज रोगास मध्यम प्रतिकारक आहे. गडद हिरव्या पानांमुळे ताणास सहनशील असून संपूर्ण महाराष्ट्रासाठी शिफारस करण्यात आलेली आहे.

2) एस.बी.-11

हा उपटा वाण 115 ते 120 दिवसांत तयार होतो. उत्पादन 15 ते 20 क्विंटल प्रति हेक्टर आहे. पाण्याच्या ताणास चांगली सहनशीलता असून तेलाचे प्रमाण 48 ते 52% आहे. संपूर्ण महाराष्ट्रात लागवडीस योग्य आहे.

3) जे.एल.-405

हा वाण 110 ते 115 दिवसांत तयार होतो आणि 30 ते 32 क्विंटल उत्पादन देतो. तेलाचे प्रमाण सुमारे 49% असून अफ्लाटॉक्सिनसाठी सहनशील आहे. हा वाण महात्मा फुले कृषी विद्यापीठाच्या कार्यक्षेत्रातील जिल्ह्यांसाठी शिफारस करण्यात आला आहे.

4) TAG-24

उपटा प्रकारातील हा वाण 110 ते 115 दिवसांत तयार होतो. सरासरी उत्पादन 25 ते 30 क्विंटल आहे. महाराष्ट्रासाठी प्रसारित केलेला वाण आहे.

5) TG-26

हा वाण देखील उपटा प्रकारातील असून 110 ते 115 दिवसांत तयार होतो. सुमारे 95 दिवसांत शेंगांची अवस्था येते. उत्पादन 25 ते 30 क्विंटल असून महाराष्ट्रासाठी योग्य आहे.

6) जे.एल.-776 (फुले भारती)

हा उपटा वाण 115 ते 120 दिवसांत तयार होतो. उत्पादन 30 ते 35 क्विंटल आहे. उत्तर महाराष्ट्रासाठी विशेषतः शिफारस करण्यात आलेला वाण आहे.

7) जे.एल.-286 (फुले उमंग)

हा लवकर येणारा वाण असून 90 ते 95 दिवसांत तयार होतो. उत्पादन 20 ते 25 क्विंटल आहे. मुळकुज रोगास सहनशील असून तेलाचे प्रमाण 45 ते 50% आहे. पश्चिम महाराष्ट्र, जळगाव, धुळे व अकोला जिल्ह्यांसाठी उपयुक्त आहे.

8) TPG-41

हा उपटा वाण 125 ते 130 दिवसांत तयार होतो. उत्पादन 25 ते 30 क्विंटल असून तेलाचे प्रमाण सुमारे 48% आहे. दाणे जाड व गुलाबी रंगाचे असून अफ्लाटॉक्सिनसाठी उच्च सहनशील आहे. पश्चिम महाराष्ट्र, जळगाव, धुळे व अकोला जिल्ह्यांसाठी शिफारस आहे.

9) KDG-160 (फुले वैभव)

हा वाण 105 ते 110 दिवसांत तयार होतो. उत्पादन 20 ते 24 क्विंटल आहे. खोड कुज व पानावरील ठिपके रोगास मध्यम प्रतिकारक असून तेलाचे प्रमाण 45.6% आहे. आंध्र प्रदेश, तेलंगणा व तमिळनाडूसाठी योग्य आहे.

10) TLG-45

हा उपटा वाण 115 ते 120 दिवसांत तयार होतो. उत्पादन 20 ते 25 क्विंटल असून टपोऱ्या शेंगांचा नियमितक्षम वाण आहे. तेलाचे प्रमाण 47% आहे.

11) LGN-1

हा वाण 105 ते 110 दिवसांत तयार होतो. उत्पादन 18 ते 20 क्विंटल असून लवकर तयार होणारा आणि पाण्याचा ताण सहन करणारा वाण आहे.

निष्कर्ष

उन्हाळी भुईमूग लागवड करताना योग्य वाणाची निवड, शिफारस केलेले बियाणे प्रमाण आणि पाण्याचे योग्य व्यवस्थापन केल्यास निश्चितच जास्त उत्पादन आणि चांगला नफा मिळू शकतो. प्रत्येक शेतकऱ्याने आपल्या भागातील हवामान, जमीन व पाणी उपलब्धतेनुसार योग्य वाण निवडावा आणि कृषी विद्यापीठांच्या शिफारशीप्रमाणे लागवड करावी.