शेतामध्ये उसाची मळी सोडण्याचे फायदे

ऊस हे महाराष्ट्रातील एक महत्त्वाचे नगदी पीक आहे. ऊस तोडल्यानंतर शेतामध्ये मोठ्या प्रमाणात पाने, सुकलेले कचरे व मुळाशी राहिलेली अवशेष स्वरूपातील मळी उरते. अनेक शेतकरी ही मळी जाळून शेत स्वच्छ करण्याचा मार्ग निवडतात; परंतु हीच मळी शेतातच सोडल्यास जमिनीच्या आरोग्यासाठी अत्यंत फायदेशीर ठरते. उसाची मळी म्हणजे नैसर्गिक आच्छादन असून ती शाश्वत व खर्च बचतीची शेती करण्यासाठी उपयुक्त आहे.

शेतात मळी सोडल्याने जमिनीवर नैसर्गिक आच्छादन तयार होते. या आच्छादनामुळे जमिनीतील ओलावा दीर्घकाळ टिकून राहतो. उन्हाळ्यात किंवा पाणीटंचाईच्या काळात मळीमुळे पाण्याचे बाष्पीभवन कमी होते, त्यामुळे कमी पाण्यातही पिकाला आवश्यक ओलावा मिळतो. परिणामी पाण्याचा वापर कमी होतो आणि सिंचन खर्चात बचत होते. ठिबक सिंचन असलेल्या शेतात मळी फारच उपयुक्त ठरते.

मळीमुळे सूर्यप्रकाश थेट जमिनीवर पडत नाही, त्यामुळे तण उगवण्याचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या कमी होते. तण कमी झाल्यामुळे तणनियंत्रणासाठी लागणारा खर्च, औषधांचा वापर आणि मजुरी यामध्ये मोठी बचत होते. नैसर्गिकरित्या तण आटोक्यात राहिल्याने पिकांची वाढ चांगली होते.

उसाची मळी हळूहळू कुजून जमिनीत मिसळते आणि उत्कृष्ट सेंद्रिय खतामध्ये रूपांतरित होते. यामुळे जमिनीतील सेंद्रिय कर्ब (Organic Carbon) वाढतो, माती अधिक भुसभुशीत, सच्छिद्र व सुपीक बनते. मळीमुळे जमिनीत उपयुक्त सूक्ष्मजीव, जिवाणू व गांडुळांची संख्या वाढते. हे सजीव जमिनीतील अन्नद्रव्यांचे विघटन करून पिकांना सहज उपलब्ध करून देतात. त्यामुळे रासायनिक खतांची कार्यक्षमता वाढते आणि उत्पादनात सुधारणा होते.

उन्हाळ्यात मळीमुळे जमिनीचे तापमान संतुलित राहते. उष्णतेमुळे मुळांना होणारा त्रास कमी होतो आणि पिकांची मुळे सशक्त राहतात. हिवाळ्यातही मळी जमिनीला संरक्षण देते. मळी न जाळता शेतातच ठेवल्यामुळे मजुरी, खत, मशागत व इंधन खर्चात बचत होते. शिवाय मळी जाळल्याने होणारे धूर, प्रदूषण आणि जमिनीतील उपयुक्त जीवांचा नाश टाळता येतो.

पर्यावरणाच्या दृष्टीने मळी न जाळता शेतात वापरणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. यामुळे कार्बन उत्सर्जन कमी होते, मातीची गुणवत्ता टिकून राहते आणि पर्यावरणपूरक, शाश्वत शेतीला चालना मिळते.

टीप: मळी शेतात समान पसरवावी, खूप जाड थर करू नये. पाण्याचा निचरा चांगला असावा. योग्य व्यवस्थापन केल्यास उसाची मळी शेतकऱ्यांसाठी वरदान ठरू शकते.