कमी पाण्यात बीबीएफ (रुंद वरंबा सरी) तंत्राने सोयाबीन लागवड: उत्पादन वाढीसाठी प्रभावी उपाय

महाराष्ट्रातील अनेक भागांमध्ये हवामानातील बदलामुळे पावसाचे अनिश्चित स्वरूप शेतकऱ्यांसाठी मोठे आव्हान बनले आहे. कधी अतिवृष्टी तर कधी पावसाचा मोठा खंड यामुळे खरीप पिकांचे नुकसान होते. विशेषतः सोयाबीन पिकासाठी योग्य पाणी व्यवस्थापन अत्यंत महत्त्वाचे असते. अशा परिस्थितीत बीबीएफ (Broad Bed Furrow - रुंद वरंबा सरी) तंत्र हे सोयाबीन लागवडीसाठी अत्यंत उपयुक्त ठरत आहे.

बीबीएफ तंत्रामुळे कमी पाण्यातही सोयाबीन पीक चांगले वाढते, तसेच अतिपावसाच्या परिस्थितीत पाण्याचा निचरा होऊन पिकाचे संरक्षण होते. त्यामुळे शेतकऱ्यांमध्ये या आधुनिक लागवड पद्धतीची लोकप्रियता वाढत आहे.

बीबीएफ तंत्र म्हणजे काय?

बीबीएफ म्हणजे रुंद वरंबा सरी पद्धत. या पद्धतीमध्ये शेतात रुंद वरंबे तयार करून त्यांच्या मध्ये सऱ्या सोडल्या जातात. या सऱ्यांमुळे अतिरिक्त पाण्याचा निचरा होतो आणि कमी पावसाच्या काळात ओलावा टिकून राहतो.

ट्रॅक्टरचलित बीबीएफ यंत्राच्या साहाय्याने वरंबे तयार करणे, बियाणे पेरणे आणि खत देणे ही सर्व कामे एकाच वेळी करता येतात. त्यामुळे वेळ, मजुरी आणि खर्चाची बचत होते.

बीबीएफ तंत्राचे प्रमुख फायदे

1. कमी पावसातही पीक तग धरते

कमी पाऊस पडल्यास किंवा पावसात खंड पडल्यास सऱ्यांमध्ये साठवलेला ओलावा मुळांपर्यंत पोहोचतो. त्यामुळे सोयाबीन पिकाला आवश्यक आर्द्रता मिळते आणि पीक कोमेजण्याची शक्यता कमी होते.

2. अतिपावसापासून संरक्षण

अतिवृष्टीच्या परिस्थितीत शेतात पाणी साचल्यामुळे मुळांना इजा होते. बीबीएफ पद्धतीत सऱ्यांमधून अतिरिक्त पाणी सहज बाहेर पडते, त्यामुळे मुळांचे संरक्षण होते आणि पिकाची वाढ चांगली राहते.

3. उत्पादनात वाढ

कृषी तज्ज्ञांच्या प्रात्यक्षिकांमध्ये बीबीएफ तंत्र वापरणाऱ्या शेतकऱ्यांना प्रति एकर सरासरी 3 ते 4 क्विंटल अधिक उत्पादन मिळाल्याचे दिसून आले आहे. त्यामुळे उत्पादन खर्चाच्या तुलनेत नफा वाढतो.

4. दुबार पेरणीची गरज कमी

अनियमित पावसामुळे अनेक वेळा दुबार पेरणी करावी लागते. मात्र बीबीएफ तंत्रामुळे मातीतील ओलावा टिकून राहिल्याने दुबार पेरणीची शक्यता कमी होते.

5. खतांचा कार्यक्षम वापर

या पद्धतीत खत योग्य ठिकाणी आणि योग्य प्रमाणात दिले जाते. त्यामुळे खतांचा अपव्यय कमी होऊन पिकाला आवश्यक अन्नद्रव्ये प्रभावीपणे मिळतात.

बीबीएफ तंत्रातील शिफारस केलेले अंतर

• सोयाबीन लागवड: 45 × 10 सेंमी
• सऱ्यांची रुंदी: 30 ते 45 सेंमी
• शेताच्या प्रकारानुसार अंतरात बदल करता येतो.
•  

महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी का महत्त्वाचे?

विदर्भ, मराठवाडा, खानदेश आणि पश्चिम महाराष्ट्रातील कोरडवाहू भागांमध्ये सोयाबीन हे प्रमुख नगदी पीक आहे. हवामानातील बदल आणि कमी पावसाच्या शक्यतेमुळे शेतकऱ्यांना शाश्वत लागवड पद्धतीची गरज आहे. बीबीएफ तंत्रामुळे कमी आणि जास्त दोन्ही प्रकारच्या पावसाच्या परिस्थितीत पीक सुरक्षित राहते.

शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाच्या सूचना

पेरणीपूर्वी जमीन समतल करावी.

 प्रमाणित वाणांचा वापर करावा.

 माती परीक्षणानुसार खत व्यवस्थापन करावे.

 बीबीएफ यंत्राद्वारे पेरणी केल्यास उत्तम परिणाम मिळतात.

पिकाची नियमित पाहणी करून कीड-रोग नियंत्रण करावे.

आजच्या बदलत्या हवामानात सोयाबीन लागवडीसाठी बीबीएफ (रुंद वरंबा सरी) तंत्र हे एक प्रभावी आणि शाश्वत समाधान ठरत आहे. या तंत्रामुळे कमी पाण्यातही पीक तग धरते, अतिपावसाचा धोका कमी होतो आणि उत्पादनात लक्षणीय वाढ मिळते. त्यामुळे सोयाबीन उत्पादक शेतकऱ्यांनी या आधुनिक तंत्रज्ञानाचा अवलंब केल्यास उत्पादन आणि नफा दोन्ही वाढू शकतात.

 अधिक कृषी माहिती, हवामान अंदाज आणि शेतीविषयक अपडेट्ससाठी कृषी क्रांतीला भेट देत रहा.