कमी पाण्यात आणि कडक उन्हात 'ही' ५ पिके देतील बंपर नफा; एप्रिल-मे महिन्यासाठी खास नियोजन!
Published:
कमी पाण्यात आणि कडक उन्हात 'ही' ५ पिके देतील बंपर नफा; एप्रिल-मे महिन्यासाठी खास नियोजन!
एप्रिल-मे महिन्यातील पाणी टंचाईची चिंता सोडा! कमी खर्चात आणि कमी कालावधीत मोठी कमाई करून देणारी पिके कोणती? जाणून घ्या उन्हाळी शेतीचे आधुनिक गणित आणि बाजारपेठेतील संधी.
उन्हाळ्यातील कडाक्याचे ऊन आणि पाण्याची टंचाई लक्षात घेता, एप्रिल आणि मे महिन्यात पिकांचे नियोजन करणे थोडे आव्हानात्मक असते. मात्र, योग्य व्यवस्थापन आणि बाजारपेठेचा अभ्यास केल्यास या काळात घेतलेली पिके अत्यंत फायदेशीर ठरू शकतात. या लेखात आपण एप्रिल-मे महिन्यातील फायदेशीर पिकांची माहिती घेणार आहोत.
एप्रिल-मे महिन्यातील नियोजनाचे महत्त्व
फेब्रुवारी-मार्चमध्ये रब्बी हंगामातील पिकांची काढणी झाल्यानंतर अनेक शेतकरी जमीन पडीक ठेवतात. मात्र, ज्यांच्याकडे पाण्याची उपलब्धता आहे, त्यांच्यासाठी हा काळ 'कॅश क्रॉप्स' (नगदी पिके) घेण्यासाठी सुवर्णसंधी असतो. या काळात बाजारात भाजीपाल्याची आवक कमी असते, त्यामुळे दर चढे राहतात.
१. फळभाज्यांची लागवड
उन्हाळ्यात फळभाज्यांना मोठी मागणी असते. खालील पिके या काळात सर्वाधिक नफा देऊ शकतात:
काकडी: काकडी हे कमी कालावधीत (४५ ते ५० दिवस) येणारे पीक आहे. उन्हाळ्यात शरीराला थंडावा देणाऱ्या पदार्थांची मागणी वाढते, त्यामुळे काकडीला चांगला भाव मिळतो.
कारले आणि दुधी भोपळा: या वेलावर्गीय भाज्या उन्हाळ्यात चांगल्या तग धरतात. मल्चिंग पेपरचा वापर करून यांची लागवड केल्यास पाण्याचे बाष्पीभवन कमी होते आणि उत्पादन वाढते.
भेंडी: उन्हाळ्यातील भेंडीला कीड-रोगांचा प्रादुर्भाव कमी होतो (जर योग्य वाण निवडले तर). जून-जुलैमध्ये जेव्हा पाऊस सुरू होतो, तेव्हा भेंडीचे दर गगनाला भिडलेले असतात.
२. पालेभाज्या: झटपट पैसा देणारा पर्याय
पालेभाज्यांचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्या ३० ते ४० दिवसांत विक्रीसाठी तयार होतात.
कोथिंबीर: एप्रिल-मे महिन्यात कोथिंबिरीचे उत्पादन घेणे थोडे कठीण असते, कारण ती लवकर फुलोऱ्यावर येते. मात्र, जर तुम्ही सावलीचा (Shed net) वापर केला आणि पाण्याचे नियोजन चोख ठेवले, तर या काळात कोथिंबिरीला १०० ते १५० रुपये प्रति किलोपर्यंत भाव मिळू शकतो.
मेथी: उन्हाळ्यात मेथीची मागणी स्थिर असते. कमी जागेत आणि कमी पाण्यात हे पीक घेता येते.
३. वेलवर्गीय पिके (कलिंगड आणि टरबूज)
जरी कलिंगडाची मुख्य लागवड जानेवारी-फेब्रुवारीत होते, तरीही एप्रिलच्या सुरुवातीला लागवड केलेली पिके मे अखेरीस किंवा जूनच्या सुरुवातीला बाजारात येतात. लग्नसराई आणि कडक उन्हाळ्यामुळे या फळांना मोठी मागणी असते.
४. चारा पिके (दुग्धव्यवसायिकांसाठी)
ज्या शेतकऱ्यांकडे पशुपालन आहे, त्यांच्यासाठी उन्हाळ्यात हिरव्या चाऱ्याची मोठी टंचाई असते. अशा वेळी मका, कडवळ किंवा हायब्रिड नेपिअर यांसारखी पिके घेतल्यास स्वतःच्या जनावरांचा प्रश्न सुटतोच, शिवाय हा चारा विकून चांगला नफाही मिळवता येतो.
उन्हाळी पिकांसाठी यशाची सूत्रे
केवळ पीक लावून चालत नाही, तर उन्हाळ्यात त्याची विशेष काळजी घ्यावी लागते:
ठिबक सिंचनाचा वापर: पाण्याचा प्रत्येक थेंब महत्त्वाचा आहे. ठिबक सिंचनामुळे मुळांना थेट पाणी मिळते आणि पिकाची वाढ जोमाने होते.
मल्चिंग पेपर: जमिनीतील ओलावा टिकवून ठेवण्यासाठी आणि तण नियंत्रणासाठी मल्चिंग तंत्रज्ञान वरदान ठरते.
खत व्यवस्थापन: उन्हाळ्यात पिकांना विद्राव्य खते (Water Soluble Fertilizers) सकाळच्या वेळी किंवा संध्याकाळी द्यावीत.
कीड नियंत्रण: या काळात रसशोषक किडींचा प्रादुर्भाव जास्त असतो, त्यासाठी पिवळे आणि निळे चिकट सापळे वापरावेत.
एप्रिल आणि मे महिन्यात शेती करणे कष्टाचे असले तरी ते आर्थिकदृष्ट्या अतिशय सक्षम करणारे असते. कमी कालावधीत येणाऱ्या पालेभाज्या आणि फळभाज्यांवर लक्ष केंद्रित केल्यास, पावसाळा सुरू होण्यापूर्वी शेतकऱ्याच्या हातात चांगला पैसा खेळू शकतो. बाजारपेठेचा कल ओळखून आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड देऊन केलेली उन्हाळी शेती नक्कीच 'लाखमोलाची' ठरते.
लेखकाबद्दल: किरण सुपेकर (Kiran Supekar)
संस्थापक: कृषी क्रांती (Krushi Kranti)
गेल्या १० वर्षांपासून 'कृषी क्रांती'च्या माध्यमातून महाराष्ट्रातील लाखो शेतकऱ्यांना शेतीविषयक अचूक मार्गदर्शन, बाजारभाव आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाची माहिती देण्याचा प्रदीर्घ अनुभव. शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढवणे आणि त्यांना हवामानानुसार योग्य पिकांची निवड करण्यास मदत करणे हे आमचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.