बनावट सातबाराद्वारे फसवणूक झाल्यास काय करावे? जाणून घ्या कायदेशीर उपाय
बनावट सातबारा (Bogus Satbara) उताऱ्याद्वारे फसवणूक झालीय? जाणून घ्या कायदेशीर उपाय आणि बचावाचे मार्ग
जमीन व्यवहारात पारदर्शकता असावी यासाठी सरकारने ऑनलाईन सुविधा उपलब्ध करून दिल्या आहेत, तरीही काही गुन्हेगारी प्रवृत्तीचे लोक बनावट ७/१२ उतारा तयार करून सर्वसामान्यांची फसवणूक करतात. अशा प्रकरणांमध्ये कायदा काय सांगतो आणि तुम्ही काय पावले उचलली पाहिजेत, याची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे.
१. फसवणूक झाल्यास तातडीने करावयाचे कायदेशीर उपाय
जर तुमची बनावट कागदपत्रांद्वारे फसवणूक झाली असेल, तर खालील तीन मार्गांनी तुम्ही दाद मागू शकता:
दिवाणी न्यायालयात दावा (Civil Suit): फसवणूक करून केलेले खरेदीखत रद्द करण्यासाठी दिवाणी न्यायालयात धाव घेणे आवश्यक आहे. 'लिमिटेशन ॲक्ट १९६३' च्या कलम ५९ नुसार, फसवणूक झाल्याचे लक्षात आल्यापासून ३ वर्षांच्या आत असा दावा दाखल करणे बंधनकारक आहे.
न्यायालयाचा मनाई हुकूम (Stay Order): संबंधित जमिनीचा व्यवहार पुढे चालू राहू नये किंवा ती तिसऱ्या व्यक्तीला विकली जाऊ नये, यासाठी दिवाणी प्रक्रिया संहितेच्या 'ऑर्डर ३९, रूल १ व २' नुसार न्यायालयाकडून तात्पुरता मनाई हुकूम मिळवता येतो.
फौजदारी कारवाई (Police Complaint): बनावट कागदपत्रे तयार करणे हा फौजदारी गुन्हा आहे. अशा वेळी भारतीय न्याय संहितेनुसार (BNS) पोलीस ठाण्यात रीतसर फिर्याद नोंदवावी. यामुळे गुन्हेगाराला कायदेशीर शिक्षा होऊ शकते.
महसूल विभागाकडे अपील: जमिनीच्या फेरफार नोंदीमध्ये काही चुकीचा बदल झाला असेल, तर त्याविरोधात तहसीलदार किंवा जिल्हाधिकाऱ्यांकडे अपील करता येते.
२. जमिनीचा व्यवहार करताना फसवणूक कशी टाळावी?
सावधगिरी बाळगणे हाच फसवणुकीपासून वाचण्याचा सर्वोत्तम उपाय आहे. व्यवहार करण्यापूर्वी या गोष्टी आवर्जून तपासा:
डिजिटल पडताळणी: जमिनीचा ७/१२ उतारा नेहमी अधिकृत महाभूलेख वेबसाइटवर जाऊन तपासावा.
फेरफार नोंद (Mutation Entry): जमिनीच्या मालकी हक्कात आजवर झालेले बदल 'फॉर्म ६' (फेरफार दस्तऐवज) मध्ये तपासा.
८-अ चा उतारा: ७/१२ सोबतच ८-अ चा उतारा तपासावा, ज्यामुळे मालकाच्या नावावर असलेल्या एकूण क्षेत्राची माहिती मिळते.
ई-चावडी (E-Chawadi): फेरफार नोंदीमध्ये सध्या काही नवीन बदल किंवा हरकती आहेत का, याची खात्री ई-चावडीवर करा.
खरेदीखताची नोंदणी: कोणताही व्यवहार करताना तो तोंडी न ठेवता दुय्यम निबंधक कार्यालयात (Sub-Registrar Office) अधिकृतरीत्या नोंदणीकृत (Registered Sale Deed) करून घ्यावा.
तज्ञांचा सल्ला
कोणताही मोठा व्यवहार करण्यापूर्वी अनुभवी वकिलांकडून संबंधित जमिनीचा टायटल सर्च (Title Search) करून घेणे सर्वात सुरक्षित असते. तसेच, जमीन विकणारा व्यक्ती हाच खरा मालक आहे का आणि विक्रीसाठी सर्व वारसांची संमती आहे का, याची प्रत्यक्ष खात्री करणे अत्यंत गरजेचे आहे.