हरभऱ्याची आवक ३२ टक्क्यांनी घटली, तरीही दरात वाढ नाही! शेतकऱ्यांची आर्थिक कोंडी; काय आहे बाजारातील सद्यस्थिती?

प्रस्तावना: महाराष्ट्रातील बाजार समित्यांमध्ये सध्या हरभऱ्याचा हंगाम सुरू आहे. गेल्या काही दिवसांपासून बाजारात हरभऱ्याची आवक लक्षणीयरीत्या घटली असूनही, दराच्या बाबतीत मात्र शेतकऱ्यांच्या पदरी निराशाच पडत आहे. आवक कमी झाल्यावर दर वाढतात, हा बाजाराचा नियम हरभऱ्याच्या बाबतीत लागू होताना दिसत नाहीये. नेमकं काय घडतंय हरभरा बाजारात? जाणून घेऊया या सविस्तर रिपोर्टमध्ये.

 आवक घटली, पण दर का वाढले नाहीत?

गेल्या आठवड्याच्या तुलनेत राज्यातील प्रमुख बाजार समित्यांमध्ये हरभऱ्याची आवक सुमारे ३२ टक्क्यांनी घटली आहे. आवक घटल्यानंतर सहसा किमतींमध्ये मोठी वाढ अपेक्षित असते, मात्र सध्या चित्र वेगळे आहे:

• साठा पुरेसा आहे: मोठे व्यापारी आणि डाळ प्रक्रिया उद्योगांकडे (Millers) आधीच हरभऱ्याचा पुरेसा साठा उपलब्ध आहे.

• कमकुवत मागणी: प्रक्रिया उद्योगांकडून नवीन खरेदीसाठी फारसा उत्साह दाखवला जात नसल्याने मागणीत मोठी तूट दिसत आहे.

• शासकीय खरेदीची मर्यादा: नाफेड किंवा शासकीय खरेदी केंद्रांची व्याप्ती मर्यादित असल्याने खुल्या बाजारात व्यापाऱ्यांचे वर्चस्व वाढले आहे.

 हमीभावाच्या खाली व्यवहार: शेतकऱ्यांची नाराजी

केंद्र सरकारने हरभऱ्यासाठी ५,८७५ रुपये प्रति क्विंटल इतका किमान आधारभूत दर (MSP) जाहीर केला आहे. मात्र, वास्तवात चित्र काहीसे वेगळे आहे:

• अनेक बाजारपेठांमध्ये प्रत्यक्ष व्यवहार हमीभावापेक्षा कमी दराने होत आहेत.

• यामुळे अनेक शेतकऱ्यांनी आपला माल बाजारात आणण्याऐवजी साठवणूक करण्याला पसंती दिली आहे.

 अकोला आणि लातूर बाजारपेठेतील स्थिती

• अकोला बाजार: विदर्भातील अकोल्यात प्रक्रिया उद्योगांची मागणी असल्याने येथे सरासरी ६,३०० रुपये प्रति क्विंटलच्या आसपास दर मिळत आहेत. इतर बाजारांच्या तुलनेत येथे काही प्रमाणात स्पर्धा पाहायला मिळते.

• लातूर बाजार: लातूरसह मराठवाड्यातील इतर काही बाजारांमध्ये दरात किरकोळ घसरण नोंदवली गेली आहे. खुल्या बाजारात मागणी नसल्याने येथे दर हमीभावाच्या खालीच रेंगाळत आहेत.

 'कृषी क्रांती'चा शेतकरी बांधवांना मोलाचा सल्ला

हरभऱ्याचे दर वाढत नसल्याने शेतकरी सध्या आर्थिक कोंडीत सापडले आहेत. अशा वेळी काय करावे? १. घाई करू नका: जर तुमच्याकडे साठवणुकीची सोय असेल, तर हमीभावापेक्षा कमी दरात माल विकण्याची घाई करू नका. २. शासकीय नोंदणी: शक्य असल्यास शासकीय खरेदी केंद्रांवर आपली नोंदणी करा, जेणेकरून तुम्हाला किमान हमीभाव मिळण्याची खात्री राहील. ३. गुणवत्ता जपा: माल विकताना तो नीट साफ करून आणि वाळवूनच न्यावा, जेणेकरून दर्जा चांगला असल्यास व्यापारी जास्त बोली लावू शकतात.

 आवक घटूनही दर न वाढणे, हे हरभरा उत्पादकांसाठी चिंतेचे कारण ठरत आहे. जोपर्यंत प्रक्रिया उद्योगांची मागणी वाढत नाही किंवा शासकीय खरेदीची व्याप्ती वाढत नाही, तोपर्यंत दरांमध्ये मोठी सुधारणा होण्याची शक्यता कमीच आहे.

शेतीविषयक अशाच ताज्या बातम्या आणि बाजारभावाच्या अचूक विश्लेषणासाठी 'कृषी क्रांती' (krushikranti.com) वेबसाईटला दररोज भेट द्या.