कपाशीवरील तुडतुडे आणि फुलकिडींचा प्रादुर्भाव वाढतोय; लक्षणे ओळखून वेळीच करा नियंत्रण

सध्या अनेक भागांत कपाशीचे पीक पाते लागण्यापासून फुलोऱ्याच्या अवस्थेत आहे. या काळात कपाशीवर रसशोषक किडींचा प्रादुर्भाव वाढण्याची शक्यता असते. विशेषतः तुडतुडे आणि फुलकिडे पिकाच्या पानांवर परिणाम करतात. Agrowonच्या २८ ऑगस्ट २०२६ रोजीच्या माहितीनुसार, पावसाची उघडीप आणि ढगाळ हवामानामुळे या किडींचा प्रादुर्भाव वाढताना दिसत आहे.

कपाशीवरील किडींची लक्षणे कशी ओळखाल?

शेतात कपाशीची पाने आकसलेली दिसत असतील, पानांच्या कडा पिवळसर होत असतील किंवा पानांच्या खालच्या बाजूला चंदेरी अथवा तपकिरी डाग दिसत असतील तर तुडतुडे किंवा फुलकिड्यांचा प्रादुर्भाव असण्याची शक्यता आहे. ही लक्षणे सुरुवातीला कमी प्रमाणात दिसली तरी दुर्लक्ष केल्यास किडींची संख्या वाढू शकते.

किडींच्या प्रादुर्भावामुळे पिकाची वाढ प्रभावित होऊ शकते. त्यामुळे पिकाच्या वाढीच्या काळात नियमित पाहणी करणे आणि लक्षणे दिसताच योग्य व्यवस्थापन करणे महत्त्वाचे आहे.

तुडतुड्यांमुळे कपाशीचे नुकसान

तुडतुडे पानांच्या खालच्या बाजूला राहून रस शोषतात. त्यांच्या प्रादुर्भावामुळे पानांच्या कडा पिवळसर होण्यास सुरुवात होऊन पुढे त्या लालसर किंवा तपकिरी होऊ शकतात. यामुळे पानांचे नुकसान होऊन पिकाच्या वाढीवर परिणाम होण्याची शक्यता असते.

फुलकिड्यांचा प्रादुर्भाव कसा ओळखावा?

फुलकिड्यांच्या प्रादुर्भावात पानांच्या खालच्या बाजूला चंदेरी किंवा तपकिरी डाग दिसू शकतात. कपाशीच्या पानांमध्ये आकसण्याची लक्षणेही दिसू शकतात. त्यामुळे पानांची नियमित तपासणी करणे आवश्यक आहे.

सुरुवातीपासून एकात्मिक कीड व्यवस्थापन करा

कपाशीवरील रसशोषक किडींच्या व्यवस्थापनासाठी एकात्मिक कीड व्यवस्थापन पद्धतीचा अवलंब करण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे. किडीची अचूक ओळख, नियमित निरीक्षण आणि प्रादुर्भावाची पातळी लक्षात घेऊन नियंत्रण पद्धत निवडणे महत्त्वाचे आहे.

अतिरीक्त नत्र खताचा वापर टाळणे, पिकामध्ये शिफारशीनुसार अंतर ठेवणे आणि मित्रकीटकांचे संवर्धन करणे या प्रतिबंधात्मक उपायांकडेही लक्ष द्यावे. अतिरिक्त नत्रामुळे पिकाची अनावश्यक कायिक वाढ होऊन रसशोषक किडींचा प्रादुर्भाव वाढण्यास अनुकूल परिस्थिती निर्माण होऊ शकते.

चिकट सापळ्यांचा वापर

रसशोषक किडींच्या निरीक्षण आणि व्यवस्थापनासाठी पिवळे चिकट सापळे वापरण्याचा सल्ला उपलब्ध कृषी मार्गदर्शनात दिला आहे. फुलकिड्यांसाठी निळे चिकट सापळे वापरण्याची शिफारसही करण्यात आली आहे. यामुळे शेतातील किडींच्या हालचालीचे निरीक्षण करण्यास मदत होऊ शकते.

जैविक उपायांकडेही लक्ष द्या

कपाशीच्या शेतात लेडीबर्ड बीटल, सिरफिड माशी, क्रायसोपा यांसारखे मित्रकीटक आढळत असल्यास त्यांचे संवर्धन करणे महत्त्वाचे आहे. हे नैसर्गिक शत्रू काही रसशोषक किडींवर उपजीविका करतात. त्यामुळे किडींचे नियंत्रण करताना मित्रकीटकांचे संरक्षण होईल, याची काळजी घ्यावी.

कृषी मार्गदर्शनामध्ये ५ टक्के निंबोळी अर्क किंवा अॅझाडिरॅक्टीन यांसारख्या वनस्पतीजन्य उपायांचाही उल्लेख आहे. मात्र कोणताही कृषी इनपुट वापरण्यापूर्वी पिकाची अवस्था, किडीचा प्रकार आणि अधिकृत शिफारस लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

रासायनिक नियंत्रण कधी करावे?

किडीची संख्या आर्थिक नुकसान पातळीपर्यंत पोहोचल्यासच रासायनिक कीटकनाशकांच्या वापराबाबत निर्णय घ्यावा. उपलब्ध कृषी मार्गदर्शनात मावा, पांढरी माशी आणि तुडतुडे यांच्यासाठी स्वतंत्र आर्थिक नुकसान पातळी दिली आहे. त्यामुळे केवळ लक्षणे दिसली म्हणून अनावश्यक फवारणी करण्याऐवजी किडीची संख्या आणि पिकाची स्थिती तपासणे महत्त्वाचे आहे.

कीटकनाशक वापरताना लेबलवरील सूचना आणि अधिकृत कृषी शिफारशींचे पालन करावे. फवारणी करताना आवश्यक सुरक्षा साधनांचा वापर करणेही महत्त्वाचे आहे.

कपाशीवरील तुडतुडे आणि फुलकिडे वेळेत ओळखून त्यांचे व्यवस्थापन करणे आवश्यक आहे. पानांची नियमित पाहणी, चिकट सापळे, योग्य खत व्यवस्थापन, मित्रकीटकांचे संवर्धन आणि गरजेनुसार एकात्मिक नियंत्रण यामुळे किडींचा प्रादुर्भाव व्यवस्थापित करण्यास मदत होऊ शकते. किडींची लक्षणे वाढत असल्यास स्थानिक कृषी तज्ज्ञ किंवा कृषी विभागाच्या सल्ल्यानुसार पुढील उपाय करणे अधिक योग्य ठरेल.