DCS-MH ॲपद्वारे पीक नोंदणी: शेतकऱ्यांसाठी डिजिटल पीक पाहणीचा नवा बदल

महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी ई-पीक पाहणी आणि डिजिटल पीक नोंदणी प्रक्रियेत २०२६ पासून महत्त्वाचा बदल करण्यात आला आहे. खरीप हंगाम २०२६-२७ पासून राज्यात Digital Crop Survey म्हणजेच DCS-MH प्रणालीचा वापर करून पीक पाहणी केली जात आहे. या प्रक्रियेत शेतातील पिकांची माहिती डिजिटल स्वरूपात संकलित करून संबंधित नोंदी अद्ययावत करण्यावर भर देण्यात आला आहे.

मात्र, दिलेली लोकमत लिंक सध्या थेट उघडताना 403 Forbidden त्रुटी येत असल्याने त्या लेखातील प्रत्येक तपशील स्वतंत्रपणे पडताळता आला नाही. त्यामुळे खालील ब्लॉग DCS-MH संदर्भातील उपलब्ध अधिकृत आणि अद्ययावत माहितीनुसार तयार केला आहे.

DCS-MH म्हणजे काय?

DCS-MH म्हणजे Digital Crop Survey Maharashtra. या प्रणालीद्वारे शेतजमिनीवरील पीक आणि संबंधित शेतीची माहिती डिजिटल पद्धतीने संकलित केली जाते. केंद्राच्या Digital Crop Survey प्रणालीचा उद्देश राज्यातील शेतांमध्ये कोणती पिके घेतली आहेत आणि कोणत्या प्रकारची सिंचन व्यवस्था वापरली जाते याची स्पष्ट माहिती उपलब्ध करून देणे हा आहे.

शेतकऱ्यांसाठी काय बदलला?

पूर्वी ई-पीक पाहणीच्या प्रक्रियेत शेतकरी स्वतःच्या मोबाईलवरून पीक नोंदणी करत होते. मात्र २०२६ च्या खरीप हंगामापासून महाराष्ट्रात प्रत्यक्ष शेतावर जाऊन नियुक्त पीक पाहणी सहाय्यकांमार्फत DCS-MH ॲपवर नोंदणी करण्याची पद्धत लागू करण्यात आली आहे.

म्हणून शेतकऱ्यांनी स्वतः मोबाईलवरून नोंदणी करण्यापेक्षा आपल्या गावातील नियुक्त पीक पाहणी सहाय्यकाकडून प्रक्रिया पूर्ण झाली आहे का, याकडे लक्ष देणे महत्त्वाचे आहे.

पीक नोंदणी कधीपर्यंत?

खरीप हंगाम २०२६-२७ साठी DCS-MH अंतर्गत पीक पाहणीची प्रक्रिया ११ ऑगस्ट २०२६ ते १० नोव्हेंबर २०२६ या कालावधीत पूर्ण करण्याचे निर्देश आहेत.

त्यामुळे शेतकऱ्यांनी शेवटच्या तारखेची वाट न पाहता आपल्या गावातील नियुक्त सहाय्यकाशी संपर्क करून आपल्या शेताची पीक नोंदणी झाली आहे का, याची खात्री करणे आवश्यक आहे.

पीक नोंदणी का महत्त्वाची?

DCS-MH मधून संकलित होणारी माहिती ७/१२ वरील पीक नोंद, Crop Registry आणि AgriStack यांसारख्या डिजिटल कृषी व्यवस्थांशी संबंधित कामांसाठी उपयोगी ठरते. अचूक पीक नोंद उपलब्ध असल्यास पीकविमा, नैसर्गिक आपत्तीतील मदत आणि विविध शासकीय कृषी योजनांशी संबंधित प्रक्रियेत त्याचे महत्त्व असू शकते.

विशेषतः नैसर्गिक आपत्तीमुळे पिकांचे नुकसान झाल्यास ७/१२ वरील पीक नोंद महत्त्वाची ठरू शकते. त्यामुळे आपल्या शेतात प्रत्यक्ष कोणते पीक आहे, त्याची नोंद योग्य प्रकारे झाली आहे का, हे शेतकऱ्यांनी तपासणे गरजेचे आहे.

शेतकऱ्यांनी काय काळजी घ्यावी?

आपल्या गावात नियुक्त केलेल्या पीक पाहणी सहाय्यकाशी संपर्क साधावा. प्रत्यक्ष शेतातील पीक आणि नोंदवली जाणारी माहिती यामध्ये तफावत राहणार नाही याची काळजी घ्यावी. पीक नोंदणीसंदर्भात अडचण आल्यास स्थानिक महसूल किंवा कृषी विभागाशी संपर्क साधावा.

एकूणच, DCS-MH प्रणालीमुळे महाराष्ट्रातील पीक पाहणी अधिक डिजिटल आणि संरचित करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी १० नोव्हेंबर २०२६पूर्वी आपल्या शेताची पीक नोंदणी पूर्ण झाली आहे का, याची खात्री करणे महत्त्वाचे आहे.