दुष्काळी मदत मिळाली, पण हातात पैसे नाहीत! ५ हजारांची अग्रीम मदत कर्ज खात्यात वळती; शेतकऱ्यांच्या तक्रारी वाढल्या

राज्य शासनाकडून दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांना दिली जाणारी ५ हजार रुपयांची अग्रीम मदत काही बँकांकडून थकीत कर्जाच्या वसुलीसाठी वळती केली जात असल्याच्या तक्रारी समोर आल्या आहेत. त्यामुळे शासनाकडून आर्थिक मदत मिळूनही अनेक शेतकऱ्यांच्या हातात प्रत्यक्ष पैसे पडत नसल्याचे चित्र आहे.

दिवाळीच्या काळात कुटुंबासाठी खर्च करण्याची अपेक्षा असलेल्या शेतकऱ्यांना या परिस्थितीचा मोठा आर्थिक आणि मानसिक त्रास सहन करावा लागत आहे. शेतकऱ्यांच्या मदतीची रक्कम कर्ज खात्यात वळती होण्याच्या प्रकारावरून आता शासन आणि बँकांच्या भूमिकेकडे लक्ष लागले आहे.

५ हजार रुपयांची अग्रीम मदत कर्ज खात्यात जमा?

राज्यात दुष्काळ जाहीर झाल्यानंतर पात्र शेतकऱ्यांना दिलासा देण्यासाठी शासनाकडून प्रत्येकी ५ हजार रुपयांची अग्रीम मदत बँक खात्यात जमा केली जात आहे.

मात्र, काही शेतकऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार त्यांच्या खात्यात मदतीची रक्कम जमा झाल्यानंतर ती थकीत कर्जाच्या वसुलीसाठी कर्ज खात्यात वळती करण्यात आली. त्यामुळे मदतीचा उद्देश साध्य होत नसल्याची नाराजी शेतकऱ्यांकडून व्यक्त केली जात आहे.

RBI चे नियम नेमके काय सांगतात?

बँक खात्यात रक्कम जमा झाल्यानंतर थकीत कर्जाच्या वसुलीसाठी ती रक्कम वळती करण्याबाबत बँकांना काही परिस्थितींमध्ये अधिकार असू शकतात. मात्र, प्रत्येक सरकारी मदतीची रक्कम आपोआप कर्जवसुलीसाठी वापरता येते, असा सरसकट निष्कर्ष काढता येत नाही.

संबंधित योजनेच्या अटी, शासनाचे निर्देश, बँकेचे नियम आणि लागू असलेल्या RBI मार्गदर्शक सूचनांनुसार याबाबत निर्णय घ्यावा लागतो.

भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या केंद्रीय मंडळाचे माजी सदस्य डॉ. सतीश मराठे यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, अपवादात्मक आणि संवेदनशील प्रकरणांमध्ये राज्य सरकार किंवा संबंधित वरिष्ठ अधिकारी विशेष सवलतीसाठी निर्णय घेऊ शकतात. शेतकरी आत्महत्या किंवा कुटुंबाची अत्यंत गंभीर परिस्थिती असलेल्या प्रकरणांमध्ये मदत प्रत्यक्ष लाभार्थ्यांपर्यंत पोहोचावी, यासाठी विशेष उपाययोजना करण्याची गरज असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.

शेतकऱ्यांच्या तक्रारींची संख्या वाढली

राज्य सरकारने ऑक्टोबर महिन्यात शेतकऱ्यांसाठी अग्रीम मदत जाहीर केली. त्यानंतर मदतीची रक्कम कर्ज खात्यात वळती होत असल्याच्या तक्रारी वाढू लागल्या.

• ऑक्टोबर महिन्यात ८ हजारांहून अधिक शेतकऱ्यांनी ‘शिवार हेल्पलाइन’वर संपर्क साधला.
• नोव्हेंबरच्या पहिल्या आठवड्यात दिवाळीदरम्यान सुमारे ३ हजार ९८ शेतकऱ्यांनी आर्थिक अडचणी व्यक्त केल्या.
• हेल्पलाइनवर संपर्क केलेल्या शेतकऱ्यांपैकी ५४ टक्के शेतकऱ्यांची अग्रीम मदत कर्ज खात्यात वळती झाल्याचे निदर्शनास आल्याची माहिती देण्यात आली.

या शेतकऱ्यांचे समुपदेशन करण्यात येत असून, अनेकांना तातडीच्या आर्थिक मदतीची आवश्यकता आहे.

‘शिवार’चे संस्थापक आणि राज्य सरकारच्या शेतकरी आत्महत्या रोखण्यासाठी स्थापन करण्यात आलेल्या टास्क फोर्सचे सदस्य डॉ. विनायक हेगाणा यांनी या तक्रारी सोडवण्यासाठी शासनाने तातडीने शासन निर्णय (GR) जाहीर करण्याची गरज व्यक्त केली आहे.

मदतीची रक्कम कर्ज खात्यात वळती झाल्यास तक्रार कुठे करावी?

शासनाकडून मिळालेली अग्रीम मदत कर्जवसुलीसाठी वळती करण्यात आली असल्यास शेतकऱ्यांनी संबंधित यंत्रणेकडे तक्रार करावी.

ग्रामीण स्तरावर पुढील अधिकाऱ्यांकडे तक्रार करता येऊ शकते.

• सहायक कृषी अधिकारी
• ग्रामविकास अधिकारी
• ग्राम महसूल अधिकारी
• सहकार विभागाचे संबंधित कर्मचारी

तक्रार करताना बँक खात्याचा तपशील, मदत जमा झाल्याचा संदेश किंवा बँक स्टेटमेंट आणि रक्कम कर्ज खात्यात वळती झाल्याचा पुरावा सोबत ठेवावा.

कृषी आयुक्त सूरज मांढरे यांनी अशा तक्रारींची निश्चितपणे दखल घेतली जाईल, असे सांगितले आहे. दुष्काळामुळे शेतकऱ्यांची आर्थिक परिस्थिती बिकट असताना मदतीची रक्कम अशा प्रकारे वळती होणे अपेक्षित नसल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले.

शेतकऱ्यांसाठी शिवार हेल्पलाइन क्रमांक

अग्रीम मदत मिळाली नाही किंवा मदतीची रक्कम कर्ज खात्यात वळती झाली असल्यास शेतकरी ‘शिवार’ हेल्पलाइनशी संपर्क साधू शकतात.

• हेल्पलाइन क्रमांक: 8955771115
• ई-मेल: [email protected]

तक्रार करताना आपले नाव, संपर्क क्रमांक, बँकेचे नाव, मदतीची रक्कम जमा झाल्याची तारीख आणि कर्ज खात्यात वळती झालेल्या रकमेची माहिती द्यावी.

कृषिमंत्र्यांचे महत्त्वाचे आश्वासन; वळती झालेली रक्कम परत मिळणार?

शेतकऱ्यांच्या खात्यात जमा होणारी ५ हजार रुपयांची अग्रीम मदत ही शासनाकडून दिली जाणारी आर्थिक मदत आहे. त्यामुळे या रकमेतून कर्जवसुली करण्यात येऊ नये, असे कृषिमंत्री दत्तात्रय भरणे यांनी स्पष्ट केले आहे.

कोणत्याही बँकेकडून मदतीची रक्कम कर्जासाठी वसूल केली जात असल्यास ती रक्कम संबंधित शेतकऱ्यांना परत करण्यात येईल, असे आश्वासनही त्यांनी दिले आहे.

त्यामुळे आता शासनाकडून याबाबत कोणता अधिकृत निर्णय घेतला जातो आणि शेतकऱ्यांना वळती झालेली रक्कम कधी परत मिळते, याकडे राज्यातील दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांचे लक्ष लागले आहे.

शेतकऱ्यांनी काय करावे?

आपल्या खात्यात ५ हजार रुपयांची अग्रीम मदत जमा झाल्यानंतर ती रक्कम कर्ज खात्यात वळती झाली आहे का, हे बँक स्टेटमेंट तपासून पाहावे. असे झाल्यास बँकेकडून लेखी कारण मागावे आणि संबंधित कृषी किंवा सहकार विभागाच्या अधिकाऱ्यांकडे तक्रार नोंदवावी.