दुष्काळी परिस्थितीत हरभरा लागवड करताना कोणती काळजी घ्यावी? जाणून घ्या महत्त्वाच्या टिप्स

रब्बी हंगामात महाराष्ट्रातील अनेक शेतकरी हरभरा पिकाची लागवड करतात. कमी पाण्यात येणारे पीक म्हणून हरभऱ्याला महत्त्व असले, तरी जमिनीत पुरेसा ओलावा नसल्यास पिकाच्या उगवणीपासून ते फुलोरा आणि शेंगा भरण्याच्या अवस्थेपर्यंत अडचणी येऊ शकतात. त्यामुळे दुष्काळी परिस्थितीत हरभरा लागवड करताना योग्य नियोजन करणे आवश्यक आहे.

Agrowon वरील व्हिडिओमध्ये अखिल भारतीय समन्वित कोरडवाहू शेती संशोधन संस्थेच्या मार्गदर्शनाचा संदर्भ देत हरभरा लागवडीतील बीजप्रक्रिया, खत व्यवस्थापन आणि पाणी देण्याच्या नियोजनाची माहिती दिली आहे. 

१. जमिनीतील ओलावा तपासून पेरणीचे नियोजन करा

हरभरा लागवडीसाठी जमिनीतील ओलावा महत्त्वाचा असतो. पेरणीच्या वेळी जमिनीत पुरेसा ओलावा नसेल, तर बियांची उगवण असमान होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे शेतातील जमिनीची स्थिती तपासून आणि स्थानिक हवामानाचा अंदाज लक्षात घेऊन पेरणीचे नियोजन करावे.

कोरडवाहू क्षेत्रात पेरणीसाठी उपलब्ध ओलावा आणि जमिनीचा प्रकार लक्षात घेणे आवश्यक आहे. पेरणी उशिरा झाल्यास पिकाच्या वाढीवर आणि उत्पादनावर परिणाम होऊ शकतो.

२. योग्य हरभरा वाणाची निवड करा

दुष्काळी परिस्थितीत हरभऱ्याचे वाण निवडताना स्थानिक हवामान, जमिनीचा प्रकार आणि पाण्याची उपलब्धता यांचा विचार करावा. आपल्या परिसरात शिफारस केलेले आणि कमी पाण्याच्या परिस्थितीत योग्य ठरणारे वाण निवडण्यासाठी कृषी विद्यापीठ, कृषी विज्ञान केंद्र किंवा स्थानिक कृषी विभागाचा सल्ला घ्यावा.

वाण निवडताना केवळ उत्पादनाची क्षमता न पाहता पिकाचा कालावधी, रोगप्रतिकारक क्षमता आणि स्थानिक परिस्थितीशी जुळवून घेण्याची क्षमता यांचाही विचार करावा.

३. बीजप्रक्रियेकडे दुर्लक्ष करू नका

हरभरा पेरणीपूर्वी बीजप्रक्रिया करणे हा पीक व्यवस्थापनातील महत्त्वाचा टप्पा आहे. योग्य बीजप्रक्रियेमुळे बियाण्यांचे संरक्षण आणि पिकाची सुरुवातीची वाढ सुधारण्यास मदत होऊ शकते.

मात्र, कोणते जैविक किंवा रासायनिक घटक वापरायचे, त्यांचे प्रमाण किती असावे आणि प्रक्रिया कशी करावी, यासाठी बियाण्याच्या प्रकारानुसार अधिकृत कृषी मार्गदर्शन घ्यावे. वेगवेगळ्या उत्पादनांची एकत्रित प्रक्रिया करण्यापूर्वी त्यांची सुसंगतता तपासणे आवश्यक आहे.