दुष्काळात कमी पाण्यात फायदेशीर आंतरपिके: ज्वारी, करडई आणि हरभऱ्याचे नियोजन

दुष्काळी परिस्थितीत रब्बी हंगामातील पीक घेणे शेतकऱ्यांसाठी आव्हानात्मक ठरते. मात्र कमी पाण्यात येणारी रब्बी ज्वारी, करडई आणि हरभरा यांसारखी पिके आंतरपीक पद्धतीने घेतल्यास उपलब्ध जमिनीतील ओलाव्याचा योग्य वापर करता येतो.

कमी पाण्यातील आंतरपीक पद्धती

आंतरपीक पद्धतीमध्ये एकाच वेळी दोन किंवा अधिक पिकांची योग्य अंतर राखून पेरणी केली जाते. दुष्काळी परिस्थितीत रब्बी ज्वारीसोबत करडई किंवा हरभरा घेण्याचे पर्याय शेतकऱ्यांसाठी उपयुक्त ठरू शकतात.

१. रब्बी ज्वारी + करडई

रब्बी ज्वारीचे उत्पादन घेणाऱ्या भागात ज्वारी आणि करडईची आंतरपीक पद्धत वापरता येते.

• आंतरपीक प्रमाण: ज्वारीच्या ६ ओळींनंतर करडईच्या ३ ओळी (६:३)

२. करडई + हरभरा

कोरडवाहू क्षेत्रातील मध्यम ते भारी जमिनीसाठी करडई आणि हरभरा ही आंतरपिके घेण्याचा पर्याय आहे.

• आंतरपीक प्रमाण: ४:२ किंवा ६:४ (करडई : हरभरा)
• उपलब्ध पाण्यानुसार या पिकांना एक किंवा दोन पाण्याच्या पाळ्या पुरेशा ठरू शकतात.

दुबार पीक पद्धती

एका वर्षात एकाच शेतात पहिले पीक काढल्यानंतर त्याच जमिनीवर दुसरे पीक घेणे म्हणजे दुबार पीक पद्धत.

खरीप हंगामात मूग, उडीद किंवा सोयाबीन घेतले असल्यास रब्बीत ज्वारी, करडई किंवा हरभरा घेण्याचा पर्याय आहे. खरीप हंगामात संकरित ज्वारी किंवा मका घेतला असल्यास रब्बीत करडई, हरभरा किंवा जवस घेता येऊ शकते.

महत्त्वाची सूचना: पेरणीपूर्वी जमिनीचा पोत, जमिनीतील ओलावा, उपलब्ध पाण्याचा साठा आणि मागील हंगामातील पिकांचा आढावा घ्यावा. दुष्काळी परिस्थितीत पीक निवडताना स्थानिक कृषी विभागाचा सल्ला घ्यावा.