एल निनोचा प्रभाव कमी होणार? महाराष्ट्रात या तारखेनंतर पुन्हा मुसळधार पावसाची शक्यता

महाराष्ट्रात यंदाचा मान्सून सुरुवातीपासूनच अनिश्चित राहिला. जून आणि जुलै महिन्यात अनेक भागांमध्ये पावसाने मोठी ओढ दिली, तर काही जिल्ह्यांमध्ये अतिवृष्टी झाली. या अस्थिर हवामानामागे एल निनो (El Niño) हा महत्त्वाचा घटक असल्याचे हवामान तज्ज्ञांनी स्पष्ट केले आहे. मात्र आता राज्यातील शेतकऱ्यांसाठी दिलासादायक बातमी समोर येत आहे. हवामानातील बदलत्या परिस्थितीमुळे ऑगस्टच्या दुसऱ्या आठवड्यापासून महाराष्ट्रात पावसाची तीव्रता पुन्हा वाढण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात येत आहे. 

एल निनो म्हणजे काय?

एल निनो ही पॅसिफिक महासागरात निर्माण होणारी हवामानविषयक प्रक्रिया आहे. या प्रक्रियेमुळे भारतातील नैऋत्य मान्सूनवर परिणाम होतो. साधारणपणे एल निनो सक्रिय असताना पावसाचे प्रमाण कमी होणे, पावसाचे असमान वितरण, उष्णतेत वाढ आणि कोरडे कालखंड वाढण्याची शक्यता असते. त्यामुळे शेती, जलसाठे आणि पिण्याच्या पाण्यावरही परिणाम होऊ शकतो. 

महाराष्ट्रात पावसाची स्थिती

यंदा जूनमध्ये मान्सूनचा वेग मंदावला होता. अनेक जिल्ह्यांमध्ये पेरण्या उशिरा झाल्या, तर काही ठिकाणी दुबार पेरणीची वेळ आली. जुलैच्या उत्तरार्धात काही भागांत चांगला पाऊस झाला असला तरी राज्यभर एकसमान पावसाची स्थिती नव्हती. यामुळे खरीप पिकांवर परिणाम झाला आणि शेतकऱ्यांची चिंता वाढली. 

या तारखेनंतर वाढू शकतो पावसाचा जोर

हवामान तज्ज्ञांच्या अंदाजानुसार ऑगस्टच्या दुसऱ्या आठवड्यापासून मान्सूनला पुन्हा पोषक परिस्थिती निर्माण होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे कोकण, घाटमाथा, मध्य महाराष्ट्र तसेच विदर्भातील काही भागांत मुसळधार पावसाच्या सरी वाढू शकतात. काही भागांमध्ये ढगांची सक्रियता वाढून मान्सून पुन्हा जोम धरण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. मात्र जिल्हानिहाय पावसाचे प्रमाण वेगवेगळे राहू शकते. 

एल निनोचा प्रभाव पूर्णपणे संपला आहे का?

तज्ज्ञांच्या मते एल निनोचा प्रभाव कमी होण्याची चिन्हे काही भागांत दिसत असली तरी तो पूर्णपणे संपल्याचे सांगणे अद्याप लवकर ठरेल. ऑगस्ट महिन्यात देशभर सरासरीपेक्षा कमी पावसाचा अंदाज कायम आहे, मात्र सक्रिय मान्सूनच्या टप्प्यांमध्ये काही राज्यांना जोरदार पाऊस मिळू शकतो. त्यामुळे पावसाचे वितरण असमान राहण्याची शक्यता अजूनही आहे.

शेतकऱ्यांनी काय काळजी घ्यावी?

पावसाची शक्यता वाढत असल्याने शेतकऱ्यांनी पुढील बाबींकडे विशेष लक्ष द्यावे.

• शेतात अतिरिक्त पाणी साचणार नाही याची व्यवस्था करावी.
• खत आणि कीटकनाशकांची फवारणी हवामानाचा अंदाज पाहूनच करावी.
• पिकांची नियमित पाहणी करून रोग व किडीचा प्रादुर्भाव तपासावा.
• काढणीस तयार झालेला शेतमाल सुरक्षित ठिकाणी साठवावा.
• स्थानिक हवामान विभागाच्या अद्ययावत सूचनांचे पालन करावे.
•  

पावसाचा कोणत्या पिकांना फायदा?

जर ऑगस्टमध्ये अपेक्षेप्रमाणे चांगला पाऊस झाला तर सोयाबीन, कापूस, तूर, मका, भात आणि भाजीपाला पिकांना दिलासा मिळू शकतो. मात्र अतिवृष्टी झाल्यास पाणी साचल्यामुळे मुळकुज, बुरशीजन्य रोग आणि उत्पादनात घट होण्याचा धोका वाढू शकतो.

एल निनोमुळे यंदाच्या मान्सूनवर परिणाम झाला असला तरी ऑगस्टच्या दुसऱ्या आठवड्यापासून महाराष्ट्रात पावसाची स्थिती सुधारण्याची आशा व्यक्त केली जात आहे. तरीही हवामानातील बदल लक्षात घेता शेतकऱ्यांनी केवळ अंदाजावर अवलंबून न राहता स्थानिक हवामान विभागाच्या नियमित अपडेट्सनुसार शेतीचे नियोजन करणे आवश्यक आहे. योग्य नियोजन केल्यास बदलत्या हवामानाचा परिणाम कमी करून पिकांचे संरक्षण करता येऊ शकते. (The Times of India)