अल निनोचा प्रभाव वाढणार? 2026 मध्ये कमी पावसाची शक्यता; शेतकऱ्यांसाठी कृषी विभागाचा महत्त्वाचा सल्ला

यंदाच्या खरीप हंगामापूर्वीच राज्यातील शेतकऱ्यांची चिंता वाढवणारी माहिती समोर आली आहे. हवामान खात्याने अल निनोच्या प्रभावामुळे 2026 मध्ये सरासरीपेक्षा कमी पावसाचा अंदाज व्यक्त केला आहे. आधीच मार्च महिन्यात झालेल्या अवकाळी पाऊस आणि गारपिटीमुळे अनेक भागांतील पिकांचे नुकसान झाले आहे. आता संभाव्य दुष्काळी परिस्थितीची शक्यता निर्माण झाल्याने शेतकरी दुहेरी संकटात सापडले आहेत.

अल निनो म्हणजे काय?

अल निनो ही प्रशांत महासागरातील तापमानवाढीशी संबंधित हवामान प्रक्रिया आहे. याचा परिणाम जगभरातील हवामानावर होतो. भारतात अल निनो सक्रिय झाल्यास मान्सून कमकुवत होण्याची शक्यता वाढते आणि पावसाचे प्रमाण घटते.

तज्ज्ञांच्या मते, यंदा अल निनोचा प्रभाव वाढल्यास महाराष्ट्रासह देशातील अनेक भागांमध्ये पावसाचे प्रमाण कमी राहू शकते. त्यामुळे खरीप हंगामावर परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.

शेतकऱ्यांसाठी कृषी विभागाचा इशारा

संभाव्य कमी पाऊस आणि दुष्काळी परिस्थिती लक्षात घेता कृषी विभागाने शेतकऱ्यांना सावधगिरीने पीक नियोजन करण्याचे आवाहन केले आहे. विशेषतः छत्रपती संभाजीनगर कृषी विभागाने शेतकऱ्यांना एकाच पिकावर अवलंबून न राहण्याचा सल्ला दिला आहे.

तज्ज्ञांच्या मते, पुढील उपाय शेतकऱ्यांसाठी फायदेशीर ठरू शकतात:

• मिश्र पिक पद्धतीचा अवलंब
• आंतरपीक शेती
• कमी पाण्यात येणाऱ्या पिकांची निवड
• जलसंधारणावर भर
• वेळेवर पेरणीचे नियोजन

यामुळे कमी पावसाच्या परिस्थितीतही काही प्रमाणात नुकसान टाळता येऊ शकते.

दुबार पेरणी टाळण्याचे आवाहन

कृषी विभागाने शेतकऱ्यांना घाईघाईने पेरणी न करण्याचा सल्ला दिला आहे. पावसाची योग्य परिस्थिती निर्माण झाल्यानंतरच पेरणी करावी, अन्यथा दुबार किंवा तिबार पेरणीची वेळ येऊ शकते.

विशेषतः हवामानातील अनिश्चितता लक्षात घेता शेतकऱ्यांनी कृषी विभाग आणि कृषी तज्ज्ञांच्या सल्ल्यानुसारच पेरणीचे नियोजन करावे, असे प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे.

गोंदियात अवकाळी पावसाचा मोठा फटका

दरम्यान, राज्यातील काही भागांमध्ये अवकाळी पावसाचा तडाखा कायम आहे. गोंदिया जिल्ह्यात मुसळधार पाऊस आणि गारपीट झाल्यामुळे शेतीचे मोठे नुकसान झाले आहे.

विशेषतः कापणीसाठी तयार असलेल्या धान पिकाला सर्वाधिक फटका बसला आहे. अनेक शेतांमध्ये धान खाली आडवे पडले असून काही ठिकाणी पिके गळून पडल्याचे चित्र दिसत आहे.

यामुळे शेतकऱ्यांचे मोठे आर्थिक नुकसान झाले असून त्यांनी प्रशासनाकडे तातडीने पंचनामे करून नुकसान भरपाई देण्याची मागणी केली आहे.

हवामान बदलामुळे वाढती आव्हाने

गेल्या काही वर्षांत हवामानातील बदलांमुळे शेतीसमोर नवीन संकटे उभी राहत आहेत. कधी अवकाळी पाऊस, कधी गारपीट तर कधी तीव्र उष्णता यामुळे शेतीचे गणित पूर्णपणे बदलत आहे.

तज्ज्ञांच्या मते, भविष्यातील हवामान बदल लक्षात घेऊन शेतकऱ्यांनी आधुनिक आणि हवामान अनुकूल शेती पद्धती स्वीकारणे गरजेचे आहे.

शेतकऱ्यांनी कोणती काळजी घ्यावी?

संभाव्य कमी पाऊस आणि हवामानातील बदल लक्षात घेता शेतकऱ्यांनी पुढील बाबींवर लक्ष द्यावे:

• कमी कालावधीत येणाऱ्या वाणांची निवड करावी
• पाण्याची बचत करणाऱ्या पद्धती वापराव्यात
• शेतीत सेंद्रिय घटक वाढवावेत
• हवामान अंदाज नियमित तपासावा
• पीक विमा योजनेचा लाभ घ्यावा

अल निनोच्या संभाव्य प्रभावामुळे यंदाचा मान्सून शेतकऱ्यांसाठी मोठे आव्हान ठरू शकतो. आधीच अवकाळी पावसामुळे नुकसान झालेल्या शेतकऱ्यांनी आता अधिक सावध राहून पीक नियोजन करणे आवश्यक आहे. कृषी विभागाच्या सूचनांचे पालन करून आणि योग्य नियोजन केल्यास संभाव्य नुकसान कमी करण्यास मदत होऊ शकते.