एल निनो आणखी तीव्र होण्याचा अंदाज; निनो ३.४ तीन अंशांवर जाण्याची शक्यता

El Nino Forecast : प्रशांत महासागरातील समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान वाढत असल्याने एल निनोची स्थिती आणखी तीव्र होण्याचा अंदाज ऑस्ट्रेलियाच्या हवामान विभागाने व्यक्त केला आहे. १५ सप्टेंबर रोजी प्रसिद्ध करण्यात आलेल्या ‘सदर्न हेमिस्फिअर मॉनिटरिंग रिपोर्ट’मध्ये यासंदर्भातील महत्त्वाची माहिती देण्यात आली आहे.

निनो ३.४ निर्देशांक २.५१ अंशांवर

ऑस्ट्रेलियाच्या हवामान विभागाच्या अहवालानुसार, निनो ३.४ निर्देशांक सध्या २.५१ अंश सेल्सिअसवर पोहोचला आहे. प्रशांत महासागरातील तापमान सरासरीपेक्षा अधिक असल्याने एल निनोची तीव्रता वाढताना दिसत आहे.

हवामानाच्या विविध प्रारूपांनुसार सप्टेंबर ते नोव्हेंबर या दक्षिण गोलार्धातील वसंत ऋतूत प्रशांत महासागराचे तापमान आणखी वाढण्याची शक्यता आहे. त्यानंतर डिसेंबर ते फेब्रुवारीदरम्यान तापमान सर्वोच्च पातळीवर पोहोचू शकते.

काही हवामान प्रारूपांमध्ये निनो ३.४ निर्देशांक ३ अंश सेल्सिअसपेक्षा अधिक जाण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. उपलब्ध विश्वासार्ह नोंदींच्या तुलनेत ही पातळी अत्यंत उच्च ठरू शकते.

एल निनो २०२७च्या मार्चपर्यंत राहण्याची शक्यता

सध्याची एल निनोची तीव्रता आणि त्याचे सामान्य चक्र लक्षात घेता, ही स्थिती मार्च २०२७पर्यंत कायम राहण्याची शक्यता अहवालात व्यक्त करण्यात आली आहे.

मात्र हवामान प्रारूपांमध्ये काही प्रमाणात फरक असल्याने पुढील काळातील स्थितीवर सातत्याने लक्ष ठेवणे आवश्यक आहे.

हिंदी महासागरातील आयओडी पुन्हा सकारात्मक

एल निनोसोबतच हिंदी महासागर द्विध्रुव (IOD) या हवामान घटकाकडेही लक्ष लागले आहे.

१३ सप्टेंबरला संपलेल्या आठवड्यात IOD निर्देशांक +०.६५ अंश सेल्सिअस नोंदवण्यात आला. सकारात्मक IODची मर्यादा +०.४ अंश सेल्सिअस मानली जाते.

मात्र केवळ एका आठवड्याचा निर्देशांक या मर्यादेपेक्षा जास्त असल्याने सकारात्मक IOD अधिकृतपणे सुरू झाला आहे, असे मानता येत नाही. हवामान प्रारूपांनुसार सप्टेंबर ते नोव्हेंबरदरम्यान सकारात्मक IOD विकसित होण्याची शक्यता आहे. त्याची तीव्रता आणि कालावधी मात्र अद्याप निश्चित नाही.

वातावरणातही मजबूत एल निनोचे संकेत

एल निनोचा प्रभाव समुद्राच्या तापमानापुरता मर्यादित नसून वातावरणीय बदलांमध्येही त्याचे संकेत दिसत आहेत.

१३ सप्टेंबरपर्यंतच्या मागील ३० दिवसांचा दक्षिणी दोलन निर्देशांक (SOI) -१८.५ होता. एल निनोच्या स्थितीसाठी SOI -७ पेक्षा कमी असणे महत्त्वाचे मानले जाते.

याशिवाय मध्य आणि पूर्व उष्णकटिबंधीय प्रशांत महासागरात ढगांचे प्रमाण वाढणे, पश्चिम आणि मध्य प्रशांत भागातील व्यापार वारे कमकुवत होणे किंवा त्यांच्या दिशेत बदल होणे, तसेच मॅरिटाइम कॉन्टिनेंट परिसरात ढगांचे प्रमाण कमी होणे असे वातावरणीय बदल नोंदवण्यात आले आहेत.

ऑस्ट्रेलियाभोवती समुद्राचे तापमानही अधिक

१३ सप्टेंबरला संपलेल्या आठवड्यातील समुद्राच्या पृष्ठभागाच्या तापमानाच्या विश्लेषणानुसार, ऑस्ट्रेलियाच्या बहुतांश भागाभोवती समुद्राचे तापमान सरासरीपेक्षा अधिक होते.

विशेषतः दक्षिण न्यू साउथ वेल्स तसेच पूर्व आणि दक्षिण तस्मानियाच्या किनारपट्टीजवळ समुद्राचे तापमान सरासरीपेक्षा सुमारे २ ते ३ अंश सेल्सिअस अधिक नोंदवण्यात आले.

ऑगस्टमध्ये जागतिक समुद्राचे तापमान विक्रमी

NOAAच्या ERSSTv5 डेटानुसार, ऑगस्टमध्ये ६० अंश दक्षिण ते ६० अंश उत्तर अक्षांशांदरम्यानचे जागतिक समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान उपलब्ध नोंदींमधील सर्वाधिक होते.

ऑगस्टमधील जागतिक समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान १९६१ ते १९९० या कालावधीतील सरासरीपेक्षा १.०४ अंश सेल्सिअसने अधिक नोंदवण्यात आले.

भारताच्या हवामानावर काय परिणाम होणार?

एल निनो, IOD आणि समुद्राच्या तापमानातील बदल हे जागतिक हवामान प्रणालीतील महत्त्वाचे घटक आहेत. त्यामुळे आगामी काळात भारतासह विविध भागांतील पाऊस, तापमान आणि हवामानाच्या स्थितीवर त्यांचा परिणाम होऊ शकतो.

मात्र एखाद्या देशातील किंवा राज्यातील पावसाचा अचूक अंदाज केवळ एल निनोच्या स्थितीवरून लावता येत नाही. स्थानिक हवामान प्रणाली, मान्सूनची स्थिती, समुद्राचे तापमान आणि इतर हवामान घटकांचाही त्यावर परिणाम होतो.

त्यामुळे शेतकऱ्यांनी आगामी काळातील भारतीय हवामान विभागाचे (IMD) अधिकृत अंदाज आणि स्थानिक हवामान सूचना लक्षात घेऊन शेतीविषयक नियोजन करणे महत्त्वाचे ठरेल.