एल निनो आणि कमी पावसाच्या वर्षात कोणती चारा पिके ठरतात फायदेशीर?

यंदाच्या हंगामात एल निनोचा प्रभाव आणि कमी पावसाची शक्यता व्यक्त केली जात असल्याने राज्यातील पशुपालक शेतकरी चिंतेत आहेत. पावसाचे प्रमाण घटल्यास सर्वाधिक परिणाम जनावरांच्या चाऱ्यावर होतो. हिरव्या चाऱ्याची टंचाई निर्माण झाल्यास दूध उत्पादन कमी होते आणि पशुपालनाचा खर्च वाढतो. त्यामुळे अशा परिस्थितीत कमी पाण्यात आणि कमी कालावधीत चांगले उत्पादन देणाऱ्या चारा पिकांचे नियोजन करणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरते.

तज्ज्ञांच्या मते, दुष्काळी किंवा कमी पावसाच्या परिस्थितीत पारंपरिक पिकांपेक्षा कमी पाण्यात तग धरणारी चारा पिके निवडल्यास पशुपालकांना वर्षभर पुरेसा चारा उपलब्ध होऊ शकतो. योग्य नियोजन केल्यास कमी पावसातही पशुपालन व्यवसाय फायदेशीर ठेवता येऊ शकतो.

एल निनोचा शेतीवर परिणाम

एल निनो हा हवामानातील बदल घडवून आणणारा महत्त्वाचा घटक मानला जातो. यामुळे भारतातील मॉन्सून कमकुवत होण्याची शक्यता वाढते. अनेक भागांत सरासरीपेक्षा कमी पाऊस पडतो. परिणामी पिकांचे उत्पादन घटते आणि चाऱ्याची कमतरता निर्माण होते.

विशेषतः दूध व्यवसाय करणाऱ्या शेतकऱ्यांना याचा मोठा फटका बसतो. हिरवा चारा उपलब्ध नसल्यास जनावरांच्या आरोग्यावर परिणाम होतो. त्यामुळे आधीपासूनच चारा पिकांचे योग्य नियोजन करणे आवश्यक ठरते.

कमी पाण्यात येणारी फायदेशीर चारा पिके

ज्वारी

चारा ज्वारी हे कमी पाण्यात चांगले उत्पादन देणारे महत्त्वाचे पीक आहे. हे पीक दुष्काळी परिस्थितीतही तग धरते. कमी कालावधीत हिरवा चारा उपलब्ध करून देण्याची क्षमता या पिकात आहे. ज्वारीच्या चाऱ्यात पोषक घटक चांगल्या प्रमाणात असल्याने दूध उत्पादन वाढण्यास मदत होते.

बाजरी

बाजरी हे देखील कमी पावसात चांगले येणारे चारा पीक आहे. हलक्या जमिनीतही बाजरीची लागवड करता येते. या पिकाला कमी पाण्याची गरज असल्याने कोरडवाहू भागातील शेतकऱ्यांसाठी ते फायदेशीर ठरते.

मकाचारा

मक्याचा चारा जनावरांसाठी अत्यंत पौष्टिक मानला जातो. कमी कालावधीत मोठ्या प्रमाणात हिरवा चारा मिळत असल्याने अनेक पशुपालक मक्याला पसंती देतात. ठिबक सिंचनाचा वापर केल्यास कमी पाण्यातही मक्याचे उत्पादन चांगले मिळू शकते.

ओट आणि गवते

काही भागांत ओट, गिनी गवत आणि नेपिअर गवत यांसारखी बहुवर्षीय चारा पिकेही फायदेशीर ठरतात. एकदा लागवड केल्यानंतर दीर्घकाळ चारा उपलब्ध होत असल्याने खर्च कमी होतो.

चारा व्यवस्थापनासाठी महत्त्वाच्या सूचना

• पावसाचा अंदाज लक्षात घेऊनच चारा पिकांची निवड करावी.
• ठिबक किंवा तुषार सिंचनाचा वापर करून पाण्याची बचत करावी.
• चारा साठवणुकीसाठी सायलेज आणि वाळलेला चारा तयार ठेवावा.
• कमी कालावधीत तयार होणाऱ्या चारा पिकांना प्राधान्य द्यावे.
• जनावरांच्या आहारात हिरवा आणि सुका चारा संतुलित प्रमाणात द्यावा.
•  

पशुपालकांसाठी योग्य नियोजन गरजेचे

कमी पावसाच्या वर्षात चारा टंचाई टाळण्यासाठी आगाऊ नियोजन करणे आवश्यक आहे. हवामान बदलामुळे भविष्यात अशा परिस्थिती वाढण्याची शक्यता असल्याने पशुपालकांनी आधुनिक चारा व्यवस्थापन पद्धती स्वीकारणे गरजेचे आहे.

योग्य चारा पिकांची निवड, पाण्याचे नियोजन आणि चारा साठवणूक केल्यास दुष्काळी परिस्थितीतही पशुपालन व्यवसाय टिकवून ठेवता येऊ शकतो. त्यामुळे एल निनो आणि कमी पावसाच्या पार्श्वभूमीवर शेतकऱ्यांनी चारा नियोजनाला प्राधान्य देणे ही काळाची गरज बनली आहे.