महाराष्ट्रातील कर्जमाफी प्रक्रियेत ‘हेअरकट’ म्हणजे काय? शेतकऱ्यांनी जाणून घ्या महत्त्वाचे नियम

महाराष्ट्र सरकारच्या पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेतकरी कर्जमुक्ती योजना २०२६ अंतर्गत कर्जमाफीची प्रक्रिया सुरू असताना काही शेतकऱ्यांच्या यादीत दाखवलेली कर्जमाफीची रक्कम त्यांच्या कर्जखात्यावरील एकूण थकबाकीपेक्षा कमी दिसत आहे. यामागे बँकांसाठी लागू करण्यात आलेली ‘हेअरकट’ (Haircut) ही आर्थिक तडजोड प्रक्रिया असल्याचे उपलब्ध माहितीत स्पष्ट करण्यात आले आहे.

‘हेअरकट’ म्हणजे नेमके काय?

बँकिंग क्षेत्रातील ‘हेअरकट’ म्हणजे थकीत कर्जाच्या रकमेतील काही हिस्सा बँकेने स्वतः स्वीकारणे किंवा सवलत देणे. कर्जमाफी योजनेत पात्र कर्जखात्यांबाबत सरकार आणि बँक यांच्यातील आर्थिक जबाबदारी निश्चित करण्यासाठी ही पद्धत वापरली जात आहे. त्यामुळे काही वेळा प्रकाशित यादीतील रक्कम आणि कर्जखात्यावरील एकूण थकबाकी यात फरक दिसू शकतो.

महत्त्वाचे म्हणजे, उपलब्ध अधिकृत स्पष्टीकरणानुसार हा फरक दिसत असल्याने शेतकऱ्याने लगेच आपला कर्जमाफीचा लाभ कमी झाला असे समजू नये. आधार प्रमाणीकरणाच्या प्रक्रियेत पात्र कर्जाची माहिती पुन्हा तपासली जाते.

कर्जाच्या जुन्या थकबाकीनुसार सवलतीचे प्रमाण

उपलब्ध जिल्हा प्रशासनाच्या माहितीनुसार, NPA झालेल्या कर्जासाठी थकीत कालावधीच्या टप्प्यानुसार बँकेची तडजोड रक्कम वेगवेगळी निश्चित करण्यात आली आहे. त्यामध्ये संबंधित तारखेनुसार ३५%, ४५%, ५५%, ७०% आणि ८५% अशा प्रमाणांचा उल्लेख आहे.

म्हणजेच कर्ज खाते किती जुने थकीत आहे, यानुसार सरकार आणि बँकेच्या आर्थिक सहभागाची रचना बदलू शकते. त्यामुळे प्रत्येक शेतकऱ्याच्या यादीत दिसणारी रक्कम एकसारखी असेलच असे नाही.

शेतकऱ्यांच्या यादीत रक्कम कमी का दिसते?

काही शेतकऱ्यांनी प्रकाशित यादीतील कर्जमाफीची रक्कम त्यांच्या बँक खात्यावरील थकबाकीपेक्षा कमी असल्याबाबत प्रश्न उपस्थित केले होते. बँक अधिकाऱ्यांच्या माहितीनुसार याचे एक कारण ‘हेअरकट’ प्रक्रिया आहे.

मात्र, नांदेड जिल्हा प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे की यादीतील रक्कम कमी दिसत असली तरी आधार प्रमाणीकरणाच्या वेळी पोर्टलवर ३१ मार्च २०२६ रोजीची पात्र कर्जबाकीची संपूर्ण माहिती दिसू शकते. त्यामुळे केवळ प्रसिद्ध झालेली यादी पाहून निष्कर्ष काढण्याऐवजी संबंधित प्रक्रिया पूर्ण करणे महत्त्वाचे आहे.

शेतकऱ्यांनी काय तपासावे?

कर्जमाफीच्या यादीत नाव असल्यास शेतकऱ्यांनी संबंधित अधिकृत प्रक्रियेनुसार आपली माहिती तपासावी. विशेषतः अॅग्रीस्टॅक क्रमांक, आधार क्रमांक, कर्ज खाते क्रमांक आणि कर्जाची रक्कम यांची पडताळणी करणे महत्त्वाचे आहे. उपलब्ध जिल्हा प्रशासनाच्या माहितीनुसार आधार प्रमाणीकरणानंतर पात्र कर्जमाफीची रक्कम निश्चित करून ती संबंधित कर्जखात्यात जमा करण्याची प्रक्रिया केली जाणार आहे.

काही बँकांचा सहभाग वेगळा का दिसतो?

उपलब्ध वृत्तानुसार ‘हेअरकट’ व्यवस्था विशेषतः व्यापारी/राष्ट्रीयकृत बँकांच्या कर्जखात्यांशी संबंधित आहे. काही बँकांनी ही व्यवस्था स्वीकारली असून इतर बँकांच्या सहभागाबाबत वेगवेगळी स्थिती असल्याचे वृत्त आहे. दुसरीकडे जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँका आणि प्रादेशिक ग्रामीण बँकांच्या बाबतीत शासनाकडून पात्र रकमेच्या परतफेडीची वेगळी व्यवस्था असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.

तक्रार असल्यास काय?

पोर्टलवर दाखवलेली कर्जाची रक्कम किंवा इतर तपशील चुकीचा वाटत असल्यास संबंधित योजनेच्या पोर्टलवर Grievance नोंदवण्याची सुविधा आहे. अशा तक्रारींचे निराकरण जिल्हाधिकाऱ्यांच्या अध्यक्षतेखालील जिल्हास्तरीय समितीमार्फत करण्याची व्यवस्था असल्याचे जिल्हा प्रशासनाने सांगितले आहे.

कर्जमाफीच्या यादीत थकबाकीपेक्षा कमी रक्कम दिसल्यास त्यामागे ‘हेअरकट’ ही बँक आणि शासनातील आर्थिक तडजोड प्रक्रिया असू शकते. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी घाबरून न जाता अधिकृत पोर्टलवरील माहिती, आधार प्रमाणीकरण आणि कर्जखात्याचे तपशील तपासावेत. माहितीमध्ये तफावत असल्यास अधिकृत तक्रार नोंदवणे हा योग्य मार्ग आहे