खरीप हंगाम 2026: खत खरेदी करताना शेतकऱ्यांनी सावध राहा! जुन्या साठ्यावरील खतांची वाढीव दराने विक्री होण्याची शक्यता

खरीप हंगाम 2026 अवघ्या काही दिवसांवर येऊन ठेपला आहे. राज्यभरातील शेतकरी पेरणीपूर्व तयारीला लागले असून बियाणे, खते आणि इतर कृषी निविष्ठांची खरेदी सुरू झाली आहे. मात्र याच काळात काही ठिकाणी खत विक्रेत्यांकडून जुन्या साठ्यातील खते नव्या वाढीव दराने विकली जात असल्याच्या तक्रारी समोर येत आहेत. त्यामुळे कृषी विभागाने शेतकऱ्यांना विशेष सावधगिरी बाळगण्याचे आवाहन केले आहे.

खतांच्या किमतींमध्ये अलीकडे काही प्रमाणात वाढ झाल्यानंतर काही विक्रेते या परिस्थितीचा गैरफायदा घेत असल्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. जुन्या स्टॉकमधील खतांच्या पिशव्यांवर जुन्या किंमती छापलेल्या असतानाही काही ठिकाणी शेतकऱ्यांकडून वाढीव दर आकारले जात असल्याच्या तक्रारी वाढत आहेत. त्यामुळे खत खरेदी करताना प्रत्येक शेतकऱ्याने काही महत्त्वाच्या गोष्टी तपासणे अत्यावश्यक झाले आहे.

खत खरेदी करताना MRP तपासणे का आवश्यक?

खतांच्या प्रत्येक पिशवीवर उत्पादक कंपनीकडून जास्तीत जास्त किरकोळ किंमत (MRP) छापलेली असते. ही किंमत ग्राहकांकडून आकारता येणारी कमाल किंमत असते. कोणत्याही विक्रेत्याला या किमतीपेक्षा अधिक पैसे घेण्याचा अधिकार नसतो.

त्यामुळे खत खरेदी करताना शेतकऱ्यांनी सर्वप्रथम पिशवीवरील MRP काळजीपूर्वक तपासावी. पिशवीवर छापलेल्या किमतीपेक्षा एक रुपयानेही जास्त रक्कम देऊ नये. जर दुकानदार जादा दर मागत असेल तर त्याबाबत तत्काळ आक्षेप नोंदवावा.

उत्पादन तारीख आणि बॅच क्रमांक तपासा

खत खरेदी करताना केवळ किंमतच नव्हे तर उत्पादनाची तारीख आणि बॅच क्रमांकही तपासणे महत्त्वाचे आहे. काही वेळा जुना साठा नवीन दराने विकण्याचा प्रयत्न केला जातो. त्यामुळे खताची उत्पादन तारीख पाहून ते किती जुने आहे याची माहिती मिळू शकते.

शेतकऱ्यांनी पिशवीवरील लेबल, सील आणि बॅच क्रमांक व्यवस्थित तपासूनच खरेदी करावी. संशयास्पद वाटणाऱ्या उत्पादनांबाबत विक्रेत्याकडे माहिती मागावी.

खरेदीची पावती घेणे विसरू नका

अनेक शेतकरी घाईत पावती न घेता खरेदी करतात. मात्र भविष्यात तक्रार करायची वेळ आल्यास पावती हा महत्त्वाचा पुरावा ठरतो.

खत खरेदी केल्यानंतर बिल किंवा पावती घेणे बंधनकारक समजावे. त्यावर खताचे नाव, प्रमाण, किंमत आणि विक्रेत्याची माहिती स्पष्ट असावी.

गैरप्रकार आढळल्यास कुठे तक्रार करावी?

जर एखादा विक्रेता जुन्या साठ्यातील खते वाढीव दराने विकत असल्याचे आढळले तर शेतकऱ्यांनी शांत न राहता संबंधित अधिकाऱ्यांकडे तक्रार करावी.

तक्रार करण्यासाठी खालील पर्याय उपलब्ध आहेत:

• तालुका कृषी अधिकारी
• जिल्हा कृषी अधीक्षक कार्यालय
• जिल्हा पुरवठा विभाग
• कृषी विभागाची हेल्पलाईन
• ग्राहक संरक्षण विभाग

तक्रारीसोबत बिल, खताची पिशवी किंवा फोटो यांसारखे पुरावे दिल्यास कारवाई अधिक प्रभावीपणे होऊ शकते.

शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचा सल्ला

खरीप हंगामात खतांची मागणी वाढते आणि याच काळात काही ठिकाणी गैरप्रकार होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे घाईघाईने खरेदी न करता किंमत, उत्पादन तारीख, बॅच क्रमांक आणि पावती यांची खात्री करूनच खते खरेदी करावीत.

खते ही खरीप हंगामातील सर्वात महत्त्वाची कृषी निविष्ठा आहे. योग्य दरात आणि दर्जेदार खत मिळणे शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत आवश्यक आहे. त्यामुळे प्रत्येक शेतकऱ्याने खत खरेदी करताना जागरूक ग्राहकाची भूमिका निभावणे गरजेचे आहे. थोडीशी सतर्कता ठेवली तर फसवणूक टाळता येईल आणि शेतीचा खर्चही नियंत्रित ठेवता येईल.