FSSAI नोंदणी 2026: दूध उत्पादक व विक्रेत्यांसाठी संपूर्ण माहिती
21-03-2026
FSSAI नोंदणी 2026: दूध उत्पादक व विक्रेत्यांसाठी संपूर्ण माहिती
भारतामध्ये अन्न सुरक्षा आणि गुणवत्ता राखण्यासाठी FSSAI ने मोठा निर्णय घेतला आहे. आता देशातील सर्व दूध उत्पादक आणि दूध विक्रेत्यांसाठी FSSAI नोंदणी किंवा परवाना घेणे अनिवार्य करण्यात आले आहे.
११ मार्च २०२६ रोजी जारी करण्यात आलेल्या परिपत्रकानुसार, दूध व्यवसाय अधिक सुरक्षित, पारदर्शक आणि भेसळमुक्त करण्यासाठी ही अट लागू करण्यात आली आहे.
या निर्णयामागचे कारण काय?
अलीकडच्या काळात अनेक राज्यांमध्ये दूध भेसळीच्या घटना वाढल्याचे आढळून आले आहे. काही उत्पादक आणि विक्रेते कोणतीही नोंदणी न करता दूध विक्री करत असल्याचेही निदर्शनास आले.
यामुळे ग्राहकांच्या आरोग्यावर गंभीर परिणाम होऊ शकतो. म्हणूनच FSSAI ने सर्वांना नियमांच्या कक्षेत आणण्याचा निर्णय घेतला आहे.
नवीन नियम काय सांगतात?
- दूध उत्पादक आणि विक्रेत्यांनी FSSAI नोंदणी/परवाना घेणे बंधनकारक
- नोंदणीशिवाय दूध विक्री करणे गैरकायदेशीर
- अन्न व्यवसाय म्हणून दूध व्यवसायाची अधिकृत नोंद आवश्यक
- राज्य आणि स्थानिक प्रशासनाकडून नियमित तपासणी
कोणाला नोंदणी आवश्यक आहे
खालील सर्वांसाठी नोंदणी आवश्यक आहे:
- स्वतंत्र दूध उत्पादक (शेतकरी)
- दूध विक्रेते (दूध डेअरी, दुकानदार, फिरते विक्रेते)
- खाजगी दूध संकलन करणारे
- सहकारी संस्थेचे सदस्य नसलेले उत्पादक
कोणाला सूट मिळणार?
- सहकारी दूध संस्थांचे सदस्य
- जे शेतकरी आपले संपूर्ण दूध फक्त सहकारी संस्थेला देतात
मात्र, जर असे शेतकरी थेट ग्राहकांना दूध विकत असतील, तर त्यांनाही नोंदणी आवश्यक होऊ शकते.
तपासणी आणि अंमलबजावणी कशी होणार?
- अन्न सुरक्षा अधिकारी नियमित तपासणी करतील
- दूध भेसळ तपासण्यासाठी विशेष मोहिमा
- दूध शीतपेट्या (Milk Chillers) तपासल्या जातील
- नोंदणी प्रमाणपत्र/परवाना तपासला जाईल
नियम न पाळल्यास काय कारवाई होईल?
- दंड (Penalty)
- व्यवसाय तात्पुरता किंवा कायम बंद
- परवाना र त्यामुळे नियमांचे पालन करणे अत्यंत आवश्यक आहे
विशेष मोहीम आणि अहवाल प्रणाली
- भेसळविरोधी विशेष मोहिमा राबवण्यात येतील
- प्रत्येक महिन्याच्या १५ आणि ३०/३१ तारखेला अहवाल सादर करणे आवश्यक
- FSSAI कडून सतत देखरेख
FSSAI नोंदणी कशी करावी?
नोंदणी प्रक्रिया सोपी आहे:
- FSSAI च्या अधिकृत वेबसाइटवर जा
- “Food Business Registration” पर्याय निवडा
- आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करा (आधार, पत्ता, व्यवसाय तपशील)
- शुल्क भरून अर्ज सबमिट करा
- नोंदणी प्रमाणपत्र मिळवा
लहान व्यवसायांसाठी साधी नोंदणी, तर मोठ्या व्यवसायांसाठी परवाना आवश्यक असतो.
शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचे सल्ले
- स्वतः दूध विक्री करत असाल → ताबडतोब नोंदणी करा
- दूध स्वच्छता आणि गुणवत्ता राखा
- शीत साखळी (Cold Chain) योग्य ठेवा
- भेसळ टाळा — कडक कारवाई होऊ शकते
FSSAI चा हा निर्णय दूध व्यवसायात पारदर्शकता आणि गुणवत्ता वाढवण्यासाठी महत्त्वाचा आहे. शेतकरी आणि विक्रेत्यांनी वेळेत नोंदणी करून नियमांचे पालन केल्यास भविष्यातील अडचणी टाळता येतील आणि ग्राहकांचा विश्वासही वाढेल.
