एआय (AI) तंत्रज्ञानाची किमया! २१ वर्षीय तरुणाने ऊस उत्पादन केले दुप्पट; एका एकरात १०३ टनांचा विक्रम

 शेतकरी मित्रांनो, शेतीमध्ये कष्ट तर सर्वच करतात, पण कष्टाला जेव्हा आधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड मिळते, तेव्हा काय चमत्कार घडू शकतो, याचे जिवंत उदाहरण उस्मानाबाद (धाराशिव) जिल्ह्यातील एका तरुण शेतकऱ्याने जगासमोर ठेवले आहे. तुळजापूर तालुक्यातील काटी गावातील अवघ्या २१ वर्षांच्या हर्षवर्धन गुंड या तरुणाने कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि सेन्सर तंत्रज्ञानाचा वापर करून ऊस शेतीत नवा विक्रम प्रस्थापित केला आहे.

 पारंपारिक शेतीला तंत्रज्ञानाची जोड

हर्षवर्धनच्या कुटुंबाला पूर्वी एका एकरातून जास्तीत जास्त ५० टन ऊस उत्पादन मिळत होते. मात्र, हर्षवर्धनने पारंपारिक पद्धतीला छेद देत विज्ञानाचा आधार घेतला. त्याने बारामती कृषी विज्ञान केंद्राच्या (KVK) एका विशेष पायलट प्रोजेक्टमध्ये सहभाग घेतला. २२ ऑगस्ट २०२४ रोजी त्याने आपल्या एक एकर शेतात सुमारे ९० हजार रुपये खर्च करून मृदा सेन्सर (Soil Sensors) आणि हवामान आधारित एआय प्रणाली कार्यान्वित केली.

 एआय (AI) प्रणाली नेमकी कशी काम करते?

शेतात लावलेले सेन्सर आणि एआय प्रणाली हर्षवर्धनला त्याच्या मोबाईलवर दररोज अचूक माहिती पुरवत होती. या तंत्रज्ञानामुळे त्याला खालील गोष्टींचे अलर्ट्स मिळत होते:

• मातीतील ओलावा: पिकाला नेमकी पाण्याची गरज कधी आहे?

• खतांचे नियोजन: मातीतील अन्नद्रव्यांची कमतरता ओळखून खतांचा अचूक डोस किती द्यावा?

• हवामान अंदाज: तापमान, पर्जन्यमान आणि आर्द्रता यानुसार पिकाची निगा कशी राखावी?

• कीड व रोग व्यवस्थापन: पिकावर रोगाचा प्रादुर्भाव होण्यापूर्वीच त्याचे संकेत मिळणे.

या 'डेटा आधारित' शेतीमुळे खत, पाणी आणि औषधांचा अपव्यय टळला आणि पिकाची वाढ अत्यंत निरोगी झाली.

 उत्पादनात दुप्पट वाढ आणि आर्थिक फायदा

एआय तंत्रज्ञानाच्या मदतीने हर्षवर्धनने एका एकरात १०३ टन ऊस उत्पादन घेण्याची किमया साधली आहे. जिथे पूर्वी ५० टन उत्पादन मिळत होते, तिथे आता उत्पादन थेट दुप्पट झाले आहे. यामुळे त्याला एका एकरातून सुमारे २ लाख रुपयांचे अतिरिक्त उत्पन्न मिळाले आहे. तंत्रज्ञानासाठी केलेला सुरुवातीचा खर्च पहिल्याच हंगामात वसूल होऊन हर्षवर्धन आता मोठ्या नफ्यात आहे.

 शिक्षणाचा शेतीसाठी उपयोग

हर्षवर्धन सध्या तुळजापूर येथील टाटा सामाजिक विज्ञान संस्थेत (TISS) कृषी विषयाचे उच्च शिक्षण घेत आहे. वर्गात शिकलेले सिद्धांत आणि प्रत्यक्ष शेतातील प्रयोग यांचा त्याने योग्य मेळ घातला आहे. बदलत्या हवामानामुळे शेती करणे कठीण होत असताना, हर्षवर्धनचा हा प्रयोग राज्यातील इतर शेतकऱ्यांसाठी एक मोठी प्रेरणा ठरत आहे.

 'कृषी क्रांती'चा विशेष टिपण

भविष्यातील शेती ही 'स्मार्ट शेती' असणार आहे. हर्षवर्धन गुंड याने दाखवून दिले आहे की, जर आपण नवीन तंत्रज्ञानाचा स्वीकार केला, तर कमी क्षेत्रातही विक्रमी उत्पादन घेणे शक्य आहे. विशेषतः तरुण पिढीने शेतीकडे एक 'व्यवसाय' म्हणून पाहून अशा प्रयोगांमध्ये पुढाकार घ्यायला हवा.

 'हे पण वाचा' 

मे महिन्याची सुरुवातच उष्णतेच्या लाटेने! विदर्भात पारा ४६ अंशांवर, तर काही भागात पावसाचे संकेत; पहा आजचा अंदाज

• ऊस लागवडीच्या आधुनिक पद्धती आणि खत व्यवस्थापन.

तंत्रज्ञान हे शेतकऱ्याचा सर्वात मोठा मित्र ठरू शकते, हे हर्षवर्धनच्या यशातून सिद्ध झाले आहे. १०३ टनांचा हा विक्रम केवळ हर्षवर्धनचा नसून तो आधुनिक कृषी विज्ञानाचा विजय आहे.

शेतीविषयक नवनवीन प्रयोग, यशोगाथा आणि बाजारभावाच्या माहितीसाठी 'कृषी क्रांती' (krushikranti.com) या आपल्या हक्काच्या वेबसाईटला दररोज भेट द्या.