देशात विजेचा 'विक्रमी' वापर! एप्रिलमध्ये मागणी उच्चांकावर; अक्षय ऊर्जेचा वाटा वाढला, पण कोळशावरच मोठी मजल

 शेतकरी मित्रांनो, सध्या कडक उन्हाळ्याचा तडाखा केवळ पिकांनाच नाही, तर संपूर्ण देशाला बसत आहे. वाढत्या उष्णतेमुळे घराघरांत कूलर, एसी आणि शेतीसाठी लागणाऱ्या पंपांचा वापर वाढल्याने एप्रिल महिन्यात विजेची मागणी विक्रमी पातळीवर पोहोचली आहे. देशाच्या ऊर्जा उत्पादनाने १६७.६१ अब्ज किलोवॅट तासांचा टप्पा गाठला असून, मे २०२४ नंतरची ही सर्वात मोठी वाढ मानली जात आहे.

विजेच्या मागणीचा नवा उच्चांक

यंदा एप्रिल महिन्याच्या सुरुवातीपासूनच सूर्याचा पारा चढलेला आहे. यामुळे:

• विक्रमी मागणी: २५ एप्रिल रोजी देशाची विजेची कमाल मागणी २५६.१ गिगावॅट इतकी नोंदवली गेली.

• पुढील अंदाज: हवामान खात्याच्या अंदाजानुसार, मे आणि जून हे महिने अधिक उष्ण असतील. त्यामुळे विजेची ही मागणी २७० गिगावॅट पर्यंत जाण्याची शक्यता आहे.

• शेतकऱ्यांवर परिणाम: विजेची मागणी वाढल्यामुळे ग्रामीण भागात भारनियमन किंवा वीज पुरवठ्यात चढ-उतार होण्याची शक्यता असते, ज्यामुळे शेतीच्या सिंचन नियोजनावर परिणाम होऊ शकतो.

 अक्षय ऊर्जेची (Renewable Energy) मोठी झेप

विजेचे संकट टाळण्यासाठी देश आता हळूहळू अक्षय ऊर्जेकडे (सौर आणि पवन ऊर्जा) वळत आहे, ही एक सकारात्मक बाब आहे:

• वाटा वाढला: देशाच्या एकूण ऊर्जा उत्पादनात अक्षय ऊर्जेचा वाटा आता १६.५ टक्क्यांवर गेला आहे.

• वाढती निर्मिती: गेल्या वर्षाच्या तुलनेत अक्षय ऊर्जा निर्मितीत २२.३ टक्क्यांनी वाढ होऊन ती २७.५८ अब्ज युनिटवर पोहोचली आहे.

• जलविद्युत: धरणांमधील पाणीसाठ्याचा वापर करून केल्या जाणाऱ्या जलविद्युत निर्मितीतही ११.८ टक्क्यांची वाढ झाली आहे.

 कोळसा आणि गॅसवर आधारित वीज निर्मिती

अक्षय ऊर्जेचा वाटा वाढत असला तरी, भारताची वीज निर्मिती अजूनही मोठ्या प्रमाणावर कोळशावरच अवलंबून आहे:

• कोळशाचा वाटा: कोळशावर आधारित वीज निर्मिती १२१.३४ अब्ज युनिट झाली असली, तरी एकूण निर्मितीतील त्याचा वाटा ७४ टक्क्यांवरून ७२.४ टक्क्यांपर्यंत खाली आला आहे.

• गॅसवरील संकटे: पश्चिम आशियातील तणाव आणि इंधनाच्या वाढत्या किमतींमुळे गॅसवर आधारित वीज निर्मितीत एप्रिलमध्ये ३३ टक्क्यांनी घट झाली आहे. मात्र, मागणी वाढल्यास बॅकअप म्हणून गॅस प्रकल्पांचा वापर पुन्हा वाढवला जात आहे.

 शेतकरी बांधवांसाठी 'कृषी क्रांती'चा विशेष सल्ला

विजेची ही वाढती मागणी पाहता, शेतकरी बांधवांनी खालील गोष्टींचे नियोजन करावे: १. सौर ऊर्जेचा वापर: शासनाच्या 'कुसुम योजने'तून मिळणाऱ्या सौर पंपांचा वापर वाढवावा. यामुळे दिवसा वीज उपलब्ध राहील आणि ग्रीडवरील ताणही कमी होईल. २. पाण्याचे नियोजन: विजेची टंचाई किंवा मागणी वाढल्यास रात्रीचा वीज पुरवठा खंडित होऊ शकतो. अशा वेळी शेतात ओलावा टिकवून ठेवण्यासाठी ठिबक सिंचनाचा वापर करावा. ३. वीज बचत: विनाकारण सुरू असणारे कृषी पंप किंवा विजेची उपकरणे बंद ठेवावीत, जेणेकरून तांत्रिक बिघाड टाळता येईल.

 विजेची मागणी वाढत असली तरी, सरकार आणि ऊर्जा क्षेत्र अक्षय ऊर्जेच्या माध्यमातून हा पुरवठा सुरळीत ठेवण्याचा प्रयत्न करत आहे. कडक उन्हाळ्यात वीज आणि पाण्याचा काटकसरीने वापर करणे, हेच शेतकऱ्यांच्या हिताचे ठरेल.

शेतीविषयक ताज्या बातम्या आणि सरकारी योजनांच्या माहितीसाठी 'कृषी क्रांती' (krushikranti.com) या आपल्या हक्काच्या वेबसाईटला दररोज भेट द्या.