जमीन खरेदी करताना 'या' चुका टाळा, अन्यथा होईल मोठे नुकसान; सर्वोच्च न्यायालयाचा महत्त्वाचा निकाल
मुंबई | २२ एप्रिल २०२६: जमीन खरेदी करणे हा अनेकांसाठी आयुष्यातील सर्वात मोठा आर्थिक निर्णय असतो. मात्र, केवळ कागदपत्रे आहेत म्हणून व्यवहार करणे आता महागात पडू शकते. सर्वोच्च न्यायालयाने अलीकडेच जमिनीच्या व्यवहारांबाबत काही अत्यंत महत्त्वाचे निकष स्पष्ट केले आहेत, ज्यामुळे जुन्या समजुतींना मोठा धक्का बसला आहे.
१. विक्री करार (Agreement to Sale) म्हणजे मालकी नव्हे!
अनेकांना असे वाटते की विक्री करार झाला आणि जमिनीचा ताबा मिळाला की व्यवहार पूर्ण झाला. पण कायद्यानुसार हे चुकीचे आहे.
वास्तव: विक्री करार हा केवळ भविष्यात होणाऱ्या व्यवहाराची 'हमी' असतो.
न्यायालयाचे मत: केवळ ताबा असणे किंवा करारनामा असणे म्हणजे तुम्ही त्या जमिनीचे मालक आहात असे सिद्ध होत नाही.
२. ७/१२ उतारा हा मालकीचा पुरावा नाही
ग्रामीण भागात ७/१२ उताऱ्यावर नाव चढले की आपण मालक झालो, असा मोठा गैरसमज आहे.
कायदेशीर बाजू: ७/१२ उतारा हा फक्त महसूल नोंदींचा (Revenue Records) भाग आहे. तो कर भरण्यासाठी असतो, मालकी हक्क सिद्ध करण्यासाठी नाही.
तुमच्या नावावर ७/१२ असला तरीही, मूळ मालकीवरून न्यायालयात कोणताही पक्ष दावा ठोकू शकतो.
३. मालकी हक्काची साखळी (Title Chain) तपासणे अनिवार्य
जमीन खरेदी करताना सर्वात मोठी चूक म्हणजे जुने फेरफार न तपासणे.
काय करावे? जमिनीचा किमान ३० वर्षांचा इतिहास तपासावा.
पूर्वी ही जमीन कोणाकडे होती? तिचे हस्तांतरण कायदेशीर झाले का? कुठे 'टायटल ब्रेक' आहे का? हे पाहणे गरजेचे आहे. जर साखळीत एकही व्यवहार बेकायदेशीर असेल, तर तुमचा व्यवहार धोक्यात येऊ शकतो.
४. GPA (कुलमुखत्यारपत्र) व्यवहारांपासून सावध राहा
कमी पैशात किंवा घाईत जमीन घेण्यासाठी अनेकदा Power of Attorney (GPA) चा वापर केला जातो.
सर्वोच्च न्यायालयाने स्पष्ट केले आहे की, GPA हा मालकी हस्तांतरणाचा कायदेशीर पर्याय असू शकत नाही.
अशा व्यवहारांमुळे भविष्यात कायदेशीर गुंतागुंत निर्माण होऊन तुमचे पैसे अडकू शकतात.
सुरक्षित जमीन खरेदीसाठी ५ सुवर्ण नियम:
१. नोंदणीकृत विक्रीपत्र (Sale Deed): व्यवहार पूर्ण झाल्यावर केवळ रजिस्टर्ड 'सेल डीड'च मालकीचा अंतिम पुरावा मानला जातो. २. वकिलांचा सल्ला: अनुभवी वकिलांकडून जमिनीचे 'Search Report' आणि 'Title Clearance' करून घ्या. ३. शॉर्टकट टाळा: कच्च्या करारावर किंवा केवळ विश्वासावर पैसे देऊ नका. ४. जाहिरात द्या: व्यवहार करण्यापूर्वी वर्तमानपत्रात जाहीर नोटीस देऊन हरकती मागवा. ५. प्रत्यक्ष पाहणी: कागदपत्रांसोबतच जमिनीचा ताबा आणि सीमेबाबत प्रत्यक्ष जमिनीवर जाऊन खात्री करा.
निष्कर्ष: जमीन खरेदी करताना घाई न करता कायदेशीर बाबींची पूर्तता करणे हाच गुंतवणुकीचा सुरक्षित मार्ग आहे. सर्वोच्च न्यायालयाचा संदेश स्पष्ट आहे: 'सावध खरेदीदार' हाच सुरक्षित असतो.
