🥭 अतिघन केसर आंबा बागेचे पाणी व्यवस्थापन; पाण्याच्या उपलब्धतेनुसार बहराचे नियोजन

Mango Farming | Orchard Water Management: कमी पाऊस आणि मर्यादित पाणीसाठ्याच्या परिस्थितीत केसर आंबा बागायतदारांसमोर बाग वाचवणे आणि योग्य वेळी चांगला बहर घेणे, असे दोन महत्त्वाचे पर्याय आहेत. त्यामुळे उपलब्ध पाण्यानुसार आतापासूनच शास्त्रीय पद्धतीने नियोजन करणे गरजेचे आहे.

पाण्याची उपलब्धता ठरवेल बागेचे नियोजन

कमी पावसामुळे अनेक भागांमध्ये विहिरी, बोअरवेल आणि शेततळ्यांमध्ये अपेक्षित पाणीसाठा उपलब्ध नसण्याची शक्यता आहे. काही ठिकाणी धरणे आणि बंधारे भरलेले असल्याने उन्हाळ्यातील पाण्याची व्यवस्था होऊ शकते; मात्र अतिघन केसर आंबा बागांमध्ये सिंचनासाठी पाण्याची कमतरता जाणवू शकते.

त्यामुळे बागायतदारांनी आपल्या पाणीसाठ्याचा अंदाज घेऊन बहराचे नियोजन करणे आवश्यक आहे.

वाढनियंत्रकाच्या वापराबाबत काळजी

ज्या बागायतदारांना उन्हाळ्यात पाणी उपलब्ध होण्याची खात्री होती, त्यांनी योग्य वेळी वाढनियंत्रकाचा वापर केला आहे. मात्र पाण्याची उपलब्धता निश्चित नसल्यास त्याचा वापर टाळण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे.

उशिरा वाढनियंत्रकाचा वापर केलेल्या बागेला पुढील काळात पाण्याचा ताण बसण्याची शक्यता लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

पालवीचे व्यवस्थापन महत्त्वाचे

ऑगस्टअखेर ते सप्टेंबरदरम्यान अनेक बागांमध्ये नवीन पालवी अपेक्षेप्रमाणे आलेली दिसत नाही. वातावरणातील बदल, ढगाळ हवामान आणि तापमानातील चढ-उतार याचा पालवीवर परिणाम होऊ शकतो.

पालवी आलेल्या बागांमध्ये रसशोषक किडी, पाने खाणाऱ्या अळ्या आणि गॉल मिजमाशी यांचा प्रादुर्भाव होऊ शकतो. त्यामुळे बागेची नियमित पाहणी करून आवश्यकतेनुसार उपाययोजना कराव्यात.

पालवीसाठी सुचविलेल्या उपाययोजना

पालवी अद्याप आलेली नसल्यास दिलेल्या स्रोतामध्ये पुढील उपाय नमूद केले आहेत:

• जीए १५ पीपीएम + युरिया २% फवारणीचा विचार करता येतो.
• पालवी पोपटी रंगाची होऊन पाने हिरवी होऊ लागल्यानंतर मोनो पोटॅशिअम फॉस्फेट (०-५२-३४) ६ ग्रॅम प्रति लिटर पाणी, १०–१२ दिवसांच्या अंतराने दोन फवारण्या.
• पोटॅशिअम सल्फेट (०-०-५०) ६ ग्रॅम प्रति लिटर पाणी याप्रमाणे फवारणी केल्यास पालवी लवकर पक्व होण्यास मदत होऊ शकते.
• पालवी लवकर पक्व होत नसल्यास तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने क्लोरमेक्वाट क्लोराइड वापराबाबत निर्णय घ्यावा.
• बहराच्या साधारण २०–२५ दिवस आधी पोटॅशिअम नायट्रेट (१३-०-४५) ४% म्हणजे ४० ग्रॅम प्रति लिटर पाणी फवारणीचा उल्लेख स्रोतामध्ये आहे.

टीप: रासायनिक किंवा वाढनियंत्रक वापरण्यापूर्वी स्थानिक कृषी तज्ज्ञांचा सल्ला आणि आपल्या बागेची प्रत्यक्ष परिस्थिती विचारात घ्यावी.

बागेतील तण व्यवस्थापन

बागेतील तण शक्यतो मनुष्यबळाच्या साहाय्याने काढावे. मजुरांची अडचण असल्यास आवश्यकतेनुसार तणनाशकाचा वापर करता येतो. मृत झालेली तणे काही काळानंतर कल्टिव्हेटर किंवा मोगड्याच्या साहाय्याने जमिनीत गाडल्यास त्यांचे सेंद्रिय पदार्थात रूपांतर होण्यास मदत होऊ शकते.

मात्र मोठ्या नांगराने खोल मशागत टाळणे महत्त्वाचे आहे. सहा इंचांपेक्षा अधिक खोल मशागतीमुळे आंब्याच्या झाडांच्या मुळांना इजा होण्याची शक्यता असते.

बहराच्या काळात पाण्याचे नियोजन

स्रोतामध्ये नमूद केल्याप्रमाणे, पावसाळा संपल्यानंतर साधारण ७५–८०% मोहर बाहेर येईपर्यंत पाणी न देण्याचा सल्ला दिला आहे. मात्र अतिहलकी किंवा खडकाळ जमीन असल्यास झाडांवर जास्त ताण येऊ नये म्हणून परिस्थितीनुसार ठिबकद्वारे मर्यादित पाणी देण्याचा विचार करता येतो.

पाणी कमी असल्यास बाग वाचविण्याला प्राधान्य

ज्या बागांमध्ये उन्हाळ्यात पाण्याची व्यवस्था होणार नाही, अशा बागांमध्ये उत्पादनापेक्षा झाडांचे संरक्षण महत्त्वाचे ठरू शकते. अशा परिस्थितीत आच्छादन करणे आणि फळधारणा टाळण्यासारख्या उपाययोजनांचा विचार करावा.

निष्कर्ष

केसर आंबा बागेत चांगला बहर मिळवण्यासाठी पाण्याची उपलब्धता, पालवीची अवस्था, हवामान आणि बागेची स्थिती लक्षात घेऊन नियोजन करणे आवश्यक आहे. उपलब्ध पाण्यानुसार योग्य निर्णय घेतल्यास बागेवरील ताण कमी करून पुढील हंगामासाठी झाडांची स्थिती चांगली ठेवण्यास मदत होऊ शकते.