मका आता प्रमुख खरीप पिकांच्या यादीत; राज्यात खरिपाची पेरणी अंतिम टप्प्यात

खरीप पेरणी 2026: महाराष्ट्रात यंदाच्या खरीप हंगामातील पेरणी जवळपास पूर्ण झाली असून, मका पिकाचे क्षेत्र तुरीपेक्षा अधिक झाले आहे. त्यामुळे गेल्या दोन वर्षांपासून मका हे राज्यातील कापूस आणि सोयाबीननंतरचे तिसरे प्रमुख खरीप पीक बनले आहे. भाताची पुनर्लागवड अद्याप सुरू असून, पुढील १० ते १२ दिवसांत खरिपाच्या सर्व पिकांची पेरणी पूर्ण होण्याची शक्यता आहे.

मक्याच्या क्षेत्रात मोठी वाढ

कृषी विभागाच्या आकडेवारीनुसार, राज्यात गेल्या पाच वर्षांत मक्याचे सरासरी क्षेत्र सुमारे ९.४४ लाख हेक्टर होते. मात्र, मागील वर्षी मक्याचा पेरा वाढून सुमारे १४.२३ लाख हेक्टर झाला होता.

यंदा मक्याचे क्षेत्र १२.९० लाख हेक्टरपेक्षा अधिक झाले आहे. इतर खरीप पिकांच्या तुलनेत मक्याला पेरणीसाठी मिळणारा मोठा कालावधी, बाजारातील मागणी आणि इथेनॉल निर्मितीसाठी मक्याची वाढती मागणी यामुळे शेतकऱ्यांचा मका लागवडीकडे कल वाढला आहे.

त्यामुळे मका आता राज्यातील प्रमुख खरीप पिकांमध्ये स्थान मिळवत आहे.

सोयाबीन आणि कापूस अजूनही आघाडीवर

यंदाच्या खरीप हंगामात सोयाबीन आणि कापूस ही राज्यातील प्रमुख पिके कायम आहेत. सोयाबीनचा पेरा ४९ लाख हेक्टरपेक्षा अधिक, तर कापसाचे क्षेत्र ३८ लाख हेक्टरपेक्षा अधिक झाले आहे.

कृषी विभागाच्या माहितीनुसार, सोयाबीन आणि कापूस या दोन्ही पिकांची पेरणी १०० टक्के पूर्ण झाली आहे.

तुरीचे क्षेत्र सुमारे १२ लाख हेक्टर

मक्यानंतर राज्यातील चौथ्या प्रमुख खरीप पिकाचा क्रमांक तुरीचा आहे. यंदा तुरीची पेरणी सुमारे १२ लाख हेक्टर क्षेत्रावर झाली आहे.

दरम्यान, कडधान्य पिकांच्या क्षेत्रात काही प्रमाणात घट झाली आहे. मुगाचे क्षेत्र सरासरीच्या तुलनेत सुमारे ३० टक्क्यांनी, तर उडदाचे क्षेत्र सुमारे ४८ टक्क्यांनी कमी झाले आहे.

पावसाच्या सुरुवातीच्या काळातील अनियमिततेचा कडधान्यांच्या पेरणीवर परिणाम झाल्याचे सांगण्यात येत आहे.

भाताची पुनर्लागवड अजून बाकी

राज्यात भाताचे सरासरी क्षेत्र सुमारे १५ लाख हेक्टर आहे. मागील वर्षी याच कालावधीत भाताची लागवड सुमारे १४.८० लाख हेक्टर झाली होती.

मात्र यंदा पावसाला झालेल्या विलंबामुळे भाताच्या पुनर्लागवडीला उशीर झाला. सध्या भाताचे क्षेत्र सुमारे १३.६५ लाख हेक्टरपर्यंत पोहोचले आहे.

पुढील १० ते १२ दिवसांत भाताची पुनर्लागवड पूर्ण होण्याची शक्यता असून त्यानंतर राज्यातील खरीप पिकांची पेरणी पूर्ण होईल.

जूनमध्ये कमी, जुलैमध्ये दमदार पाऊस

यंदाच्या खरीप हंगामात पावसाचे वितरण असमान राहिले आहे. जूनमध्ये राज्यात सरासरीच्या तुलनेत केवळ ६० टक्के पाऊस झाला. त्यामुळे खरीप पेरणीच्या वेळापत्रकावर परिणाम झाला.

मात्र जुलैमध्ये परिस्थितीत मोठा बदल झाला. जुलै महिन्यात सरासरीच्या तुलनेत १३१ टक्के पाऊस झाल्याने रखडलेली पेरणी मोठ्या प्रमाणात पूर्ण झाली.

आता ऑगस्टमध्ये मात्र पावसाचे प्रमाण कमी राहिले आहे. आतापर्यंत ऑगस्टमध्ये सुमारे ५३ टक्के पाऊस झाल्याने काही जिल्ह्यांमध्ये खरीप पिकांच्या वाढीबाबत चिंता निर्माण झाली आहे.

शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचे

खरीप पेरणी जवळपास पूर्ण झाली असली तरी पुढील काळात पिकांची वाढ, पावसाचे वितरण आणि जमिनीतील ओलावा हे घटक महत्त्वाचे ठरणार आहेत. विशेषतः ज्या भागात ऑगस्टमध्ये पाऊस कमी झाला आहे, त्या ठिकाणी शेतकऱ्यांनी पिकांची नियमित पाहणी करून आवश्यकतेनुसार कृषी तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

खरीप हंगामातील प्रमुख पिकांची स्थिती

• सोयाबीन: ४९ लाख हेक्टरपेक्षा अधिक क्षेत्र
• कापूस: ३८ लाख हेक्टरपेक्षा अधिक क्षेत्र
• मका: १२.९० लाख हेक्टरपेक्षा अधिक क्षेत्र
• तूर: सुमारे १२ लाख हेक्टर
• भात: सुमारे १३.६५ लाख हेक्टर
• मूग: सरासरी क्षेत्राच्या तुलनेत सुमारे ३०% घट
• उडीद: सरासरी क्षेत्राच्या तुलनेत सुमारे ४८% घट

निष्कर्ष: यंदाच्या खरीप हंगामात मक्याचे क्षेत्र तुरीपेक्षा पुढे गेले असून, मका महाराष्ट्रातील प्रमुख खरीप पिकांपैकी एक बनला आहे. भाताची पुनर्लागवड पूर्ण झाल्यानंतर राज्यातील खरीप पेरणीचा अंतिम टप्पाही पूर्ण होईल. मात्र ऑगस्टमधील कमी पावसामुळे काही भागातील पिकांच्या वाढीवर परिणाम होण्याची शक्यता आहे.