खरीप हंगामात शेतकऱ्यांना दिलासा? ‘एल निनो’ आणि रुपयाच्या घसरणीमुळे पिकांचे दर तेजीत राहण्याची शक्यता

यंदाच्या खरीप हंगामात शेतकऱ्यांसाठी दिलासादायक परिस्थिती निर्माण होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. हवामानातील बदल, ‘एल निनो’चा प्रभाव आणि डॉलरच्या तुलनेत रुपयाचे झालेलं अवमूल्यन यामुळे अनेक खरीप पिकांचे बाजारभाव हमीभावापेक्षा जास्त राहू शकतात, असा अंदाज कृषी बाजार तज्ज्ञांनी व्यक्त केला आहे.

विशेषतः तूर, मूग, उडीद, हरभरा, कापूस, सोयाबीन आणि खाद्यतेल पिकांना याचा मोठा फायदा होण्याची शक्यता आहे. जागतिक स्तरावर उत्पादन घटण्याची शक्यता आणि आयात महाग होणार असल्यामुळे देशांतर्गत बाजारात दरांना आधार मिळू शकतो.

‘एल निनो’चा जागतिक शेतीवर परिणाम

‘एल निनो’ ही हवामानातील महत्त्वाची घटना मानली जाते. यामुळे अनेक देशांमध्ये:

• पावसाचे प्रमाण कमी होते
• दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण होते
• उत्पादन घटते

यंदा भारतासह:

• आशिया
• आफ्रिका
• ऑस्ट्रेलिया
• आग्नेय आशियातील देश

या भागांमध्ये कमी पावसाचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे.

यामुळे अनेक कृषी पिकांच्या उत्पादनावर परिणाम होण्याची शक्यता आहे.

आयात महाग होणार

भारत मोठ्या प्रमाणात:

• तूर
• मूग
• उडीद
• हरभरा
• मसूर
• खाद्यतेल
• कापूस

यांसाठी काही प्रमाणात आयातीवर अवलंबून आहे.

मात्र:

• संबंधित देशांतील उत्पादन घट
• रुपयाचे अवमूल्यन
• वाहतूक खर्चात वाढ

यामुळे आयात महाग होण्याची शक्यता आहे.

सध्या डॉलरच्या तुलनेत रुपया सुमारे ९६ पर्यंत घसरल्याचे सांगितले जात आहे. त्यामुळे आयात केलेल्या कृषी मालाचा खर्च मोठ्या प्रमाणात वाढू शकतो.

कडधान्यांना मिळू शकतो मोठा फायदा

तज्ज्ञांच्या मते, आयात मर्यादित राहिल्यास:

• तूर
• मूग
• उडीद
• हरभरा

या कडधान्यांचे देशांतर्गत दर मजबूत राहू शकतात.

कमी उपलब्धता आणि वाढती मागणी यामुळे बाजारभाव:

• हमीभावापेक्षा जास्त
• स्थिर आणि तेजीत

राहण्याची शक्यता आहे.

यामुळे कडधान्य उत्पादक शेतकऱ्यांना आर्थिक फायदा मिळू शकतो.

कापूस बाजाराला जागतिक आधार

कापूस बाजारातही सकारात्मक वातावरण दिसून येत आहे.

विशेषतः:

• अमेरिकेतील टेक्सास भागातील प्रतिकूल हवामान
• ऑस्ट्रेलियातील उत्पादन घटण्याची शक्यता

यामुळे जागतिक कापूस उत्पादनावर दबाव येत आहे.

त्याचा परिणाम म्हणून:

• जागतिक कापूस दरांना आधार मिळू शकतो
• देशांतर्गत बाजारातही कापसाचे दर सुधारू शकतात

असा अंदाज तज्ज्ञांनी व्यक्त केला आहे.

सोयाबीन आणि खाद्यतेल बाजारात तेजी?

‘एल निनो’ वर्षांमध्ये सोयाबीन उत्पादन घटण्याचा अनुभव यापूर्वीही आला आहे. २०२५ मध्येही उत्पादन घटल्यामुळे:

• पुरवठा कमी झाला
• बाजारभाव वाढले

आणि सोयाबीनचे दर सुमारे ₹७५०० पर्यंत पोहोचल्याचे दिसून आले.

तसेच:

• मलेशिया
• इंडोनेशिया

या देशांमध्ये पामतेल उत्पादनावरही ‘एल निनो’चा परिणाम होऊ शकतो.

त्यामुळे:

• पामतेल आयात कमी होऊ शकते
• सोयातेल आणि सूर्यफूल तेलाला मागणी वाढू शकते

याचा फायदा तेलबिया उत्पादक शेतकऱ्यांना होऊ शकतो.

हळद बाजारातही तेजीचे संकेत

हळदीच्या बाजारातही तेजी कायम राहण्याची शक्यता आहे.

तज्ज्ञांच्या माहितीनुसार:

• देशातील हळदीचा शिल्लक साठा सुमारे २७% कमी आहे
• अतिवृष्टीमुळे उत्पादनावर परिणाम झाला आहे

यामुळे सध्याचे बाजारभाव मजबूत राहिले आहेत.

जर यंदाही ‘एल निनो’मुळे पाऊस कमी झाला तर:

• उत्पादन घटू शकते
• पुढील वर्षभर हळदीचे दर वाढू शकतात

असा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे.

शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचा सल्ला

तज्ज्ञांनी शेतकऱ्यांना:

• बाजारभावाचा नियमित अभ्यास करावा
• पिकांचे योग्य नियोजन करावे
• साठवणुकीवर भर द्यावा
• उत्पादन खर्च नियंत्रणात ठेवावा

असा सल्ला दिला आहे.

यंदाच्या खरीप हंगामात ‘एल निनो’, कमी आयात आणि रुपयाचे अवमूल्यन यामुळे अनेक कृषी पिकांच्या बाजारभावात तेजी राहण्याची शक्यता आहे. विशेषतः कडधान्ये, कापूस, सोयाबीन आणि हळद उत्पादक शेतकऱ्यांना याचा फायदा होऊ शकतो. मात्र हवामानातील अनिश्चितता लक्षात घेता शेतकऱ्यांनी योग्य नियोजन आणि बाजाराचा अभ्यास करून निर्णय घेणे गरजेचे आहे.