कुकडी प्रकल्प अपडेट: पहिले उन्हाळी आवर्तन पूर्ण; ७.७६ टीएमसी पाण्याचा वापर, पण भविष्यातील पाणी संकट गडद?
राज्यात उन्हाचा तडाखा वाढत असताना शेती आणि पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न गंभीर होत आहे. या पार्श्वभूमीवर, अहमदनगर आणि पुणे जिल्ह्यासाठी जीवनवाहिनी असलेल्या कुकडी प्रकल्पांतर्गत उन्हाळ्यातील पहिले आवर्तन नुकतेच पूर्ण झाले आहे. या आवर्तनामुळे लाखो हेक्टर शेतीला आणि अनेक गावांमधील पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न तात्पुरता सुटला असला तरी, धरणांतील खालावलेली पाणीपातळी आता चिंतेचा विषय ठरत आहे.
७.७६ टीएमसी पाण्याचा वापर: शेतीला मिळाला आधार
कुकडी धरणातून सोडण्यात आलेल्या या पहिल्या उन्हाळी आवर्तनाचा मुख्य उद्देश रब्बी आणि उन्हाळी पिकांचे संरक्षण करणे हा होता. मिळालेल्या अहवालानुसार:
एकूण वापर: या संपूर्ण आवर्तनामध्ये सुमारे ७.७६ टीएमसी पाणी खर्च झाले आहे.
फायदा: यामुळे लाभक्षेत्रातील ऊस, चारा पिके आणि फळबागांना मोठा दिलासा मिळाला असून विहिरींच्या पाणीपातळीतही काही प्रमाणात वाढ झाली आहे.
पिण्याचे पाणी: शेतीसोबतच अनेक नगरपालिका आणि ग्रामीण पाणीपुरवठा योजनांसाठी या आवर्तनाचा मोठा आधार मिळाला आहे.
पाणीसाठा घटला; काटकसर करण्याची वेळ!
पहिले आवर्तन पूर्ण झाल्यानंतर कुकडी समूहातील धरणांमधील पाणीसाठा आता झपाट्याने कमी झाला आहे. एप्रिल महिना अर्धा संपला असून, मे आणि जून महिन्यातील संभाव्य उष्णता पाहता पाणी व्यवस्थापन हे प्रशासनासमोर मोठे आव्हान आहे.
१. नियोजनबद्ध व्यवस्थापन: धरणात शिल्लक असलेला साठा पाहता, पुढील काळात पाण्याचे अत्यंत काटकसरीने वापर करणे गरजेचे आहे. २. बाष्पीभवनाचा वेग: वाढत्या तापमानामुळे जलाशयातील पाण्याचे बाष्पीभवन वेगाने होत आहे, ज्यामुळे उपलब्ध साठा अपेक्षेपेक्षा लवकर संपण्याची भीती आहे. ३. पुढील आवर्तन: पावसाळा लांबणीवर पडल्यास दुसऱ्या आवर्तनासाठी पाणी पुरेल का? हा प्रश्न आता उपस्थित होत आहे.
जलसंपदा विभागासमोर मोठे आव्हान
वृत्तात नमूद केल्याप्रमाणे, भविष्यातील आवर्तन, शिल्लक पाणीसाठा आणि वाढती मागणी यांचा ताळमेळ साधणे हे जलसंपदा विभागासाठी 'कसरत' ठरणार आहे. पाण्याचा अपव्यय टाळण्यासाठी प्रशासनाकडून कडक पावले उचलली जाण्याची शक्यता आहे. विशेषतः टेल (शेवटच्या) भागातील शेतकऱ्यांपर्यंत पाणी पोहोचवणे हे मोठे आव्हान राहिले आहे.
शेतकऱ्यांसाठी 'कृषी क्रांती'चा संदेश
ठिबक सिंचनाचा वापर: उपलब्ध पाण्याचा जास्तीत जास्त कार्यक्षम वापर करण्यासाठी ठिबक किंवा तुषार सिंचनाचा अवलंब करा.
रात्रीचे सिंचन: बाष्पीभवन टाळण्यासाठी शक्य असल्यास रात्रीच्या वेळी पिकांना पाणी द्या.
पाणी साठवणूक: शेततळे किंवा उपलब्ध साधनांमध्ये पाणी साठवून ठेवा, जेणेकरून पुढील आवर्तनापर्यंत पिके जगवता येतील.
कुकडीच्या पहिल्या आवर्तनाने शेतीला जीवदान दिले असले तरी, उन्हाळ्याचा उर्वरित काळ काढणे आव्हानात्मक आहे. आगामी काळात 'थेंब थेंब' पाण्याचे नियोजन केल्यास आपण हे जलसंकट टाळू शकतो. कुकडी प्रकल्पाच्या पुढील आवर्तनाबाबतच्या सर्व अपडेट्ससाठी 'कृषी क्रांती' सोबत जोडलेले राहा.
